Supermarketda xarid qilayotganda nimalarga e’tibor berish kerak?

Supermarketga kirib, kerakli mahsulotlarni savatga solib, kassaga boramiz. Ammo shoshilib xarid qilish ba’zan cho‘ntakka ham, sog‘liqqa ham zarar keltirishi mumkin. Mahsulotning yaroqlilik muddati, narxi, qadoqlanishi, og‘irligi va hatto chekdagi summa ham xaridor e’tiboridan chetda qolmasligi kerak. Xo‘sh, supermarketda xarid qilayotganda nimalarni tekshirish lozim?

Bugun ko‘pchiligimiz oziq-ovqatdan tortib maishiy texnika va kiyimgacha supermarketlardan xarid qilamiz. Katta do‘konlarda mahsulotlar tartibli joylashtirilgani, narxlar ko‘rsatilgani va tanlov ko‘pligi xaridni osonlashtiradi.

Ammo mahsulot ko‘pligi ba’zan boshqa muammoni keltirib chiqaradi — xaridor nimaga qarash kerakligini unutib qo‘yadi.

Natijada muddati o‘tishga yaqin mahsulot olinadi, peshtaxtadagi narx kassada boshqacha chiqadi yoki qadoqlangan mahsulotning o‘zi shikastlangan bo‘lib chiqadi.

Shu sababli supermarketda xarid qilayotganda quyidagi oddiy qoidalarga amal qilish foydali.

1. Avvalo, yaroqlilik muddatiga qarang

Eng oddiy, ammo eng muhim qoida — mahsulotning yaroqlilik muddatini tekshirish.

Ayniqsa:

• sut va sut mahsulotlari;

• go‘sht va go‘sht mahsulotlari;

• kolbasa;

• baliq;

• tuxum;

• bolalar oziq-ovqatlari;

• shirinliklar;

• konservalar;

• muzlatilgan mahsulotlar

kabi tovarlarda bunga jiddiy e’tibor berish kerak.

Faqat “muddati o‘tmagan ekan” deb qo‘ya qolmasdan, mahsulotning ishlab chiqarilgan sanasi va saqlash shartlarini ham ko‘rib chiqing.

Masalan, mahsulotning yaroqlilik muddati hali tugamagan bo‘lishi mumkin, ammo u belgilangan haroratda saqlanmagan bo‘lsa, uning sifati bilan bog‘liq muammo yuzaga kelishi ehtimoli bor.

2. Qadoqni tekshirmasdan mahsulotni savatga solmang

Qadoqning tashqi ko‘rinishi ham mahsulot haqida ko‘p narsani aytishi mumkin.

Agar:

• qadoq yirtilgan;

• shishgan;

• ezilgan;

• teshilgan;

• namlangan;

• plombasi buzilgan

bo‘lsa, bunday mahsulotni olishga shoshilmang.

Ayniqsa konservalarda qadoqning shishgan bo‘lishi jiddiy signal bo‘lishi mumkin.

“Baribir yopiq-ku” deb bunday mahsulotni xarid qilish tavsiya etilmaydi.

3. Narxni kassaga yetmasdan tekshiring

Supermarketlarda eng ko‘p uchraydigan holatlardan biri — peshtaxtadagi narx bilan kassadagi narxning farq qilishi.

Masalan, mahsulot yonida:

“29 900 so‘m”

deb yozilgan.

Kassaga borganingizda esa:

“34 900 so‘m”

chiqishi mumkin.

Bunday vaziyatda xaridor narxdagi farqni darhol aytishi kerak.

Shuning uchun ayniqsa chegirmadagi mahsulotlarda narxnomaga e’tibor bering.

Aksiya qachongacha amal qilishi, aynan qaysi mahsulotga tegishli ekani va qanday shartlar mavjudligini ham ko‘rib chiqing.

4. “Chegirma” yozuviga ko‘r-ko‘rona ishonmang

“AKSIYA!”, “CHEGIRMA!”, “SUPER NARX!” kabi yozuvlar xaridorni tezroq xarid qilishga undaydi.

Lekin chegirma yozilgan bo‘lsa, mahsulot haqiqatan ham qancha arzonlashganini hisoblab ko‘rish foydali.

Masalan, avval 20 ming so‘m bo‘lgan mahsulot 25 ming so‘mga chiqib, yoniga “10 foiz chegirma” degan yozuv qo‘yilgan bo‘lsa, xaridor buni aniqlashtirishga haqli.

Shoshilmasdan eski va yangi narxlarni solishtirish kerak.

5. Og‘irlikni ham tekshiring

Ba’zan mahsulotning narxi arzon ko‘rinadi, ammo uning og‘irligi avvalgidan kamroq bo‘lishi mumkin.

Masalan:

500 gramm — 20 ming so‘m

o‘rniga:

350 gramm — 18 ming so‘m

bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun faqat umumiy narxga emas, 100 gramm, 1 kilogramm yoki bir litr hisobidagi narxga ham e’tibor berish foydali.

Shunda qaysi mahsulot aslida arzonroq ekanini tushunish osonlashadi.

6. Tarkibini o‘qishdan erinmang

Mahsulotning old tomonidagi chiroyli reklama yozuvlari bir narsa, orqa tomonidagi tarkibi esa boshqa narsa.

“Tabiiy”, “foydali”, “shakarsiz”, “vitaminlarga boy” kabi yozuvlarni ko‘rib, darrov savatga solishdan oldin tarkibini o‘qib chiqing.

Ayniqsa allergiyasi yoki ayrim mahsulotlarga sezgirligi bor odamlar tarkibga alohida e’tibor berishi kerak.

Shuningdek, mahsulotda qancha shakar, tuz, yog‘ va boshqa komponentlar borligi ham qadoqdagi ma’lumotlardan aniqlanishi mumkin.

7. Saqlash sharoitiga qarang

Mahsulot yaxshi qadoqlangan bo‘lsa ham, uni do‘kon qanday sharoitda saqlayotgani muhim.

Masalan, muzlatilgan mahsulotlar muzlatkichda saqlanishi kerak.

Agar muzlatilgan mahsulot:

• erib ketgan;

• qadoq ichida ko‘p muz hosil bo‘lgan;

• shakli o‘zgargan;

• qayta muzlatilganga o‘xshasa,

uni xarid qilishdan oldin yaxshilab o‘ylab ko‘ring.

Sut, go‘sht va boshqa tez buziladigan mahsulotlarda ham sovutish sharoiti muhim.

8. Meva-sabzavotni faqat ko‘rinishiga qarab olmang

Meva va sabzavotlarda tashqi ko‘rinish muhim, ammo faqat chiroyli ko‘ringaniga qarab tanlash to‘g‘ri emas.

Mahsulotni ko‘zdan kechiring:

• chirigan joyi bormi;

• mog‘orlaganmi;

• juda yumshab ketmaganmi;

• shikastlangan joylari bormi;

• begona hid sezilmayaptimi.

Bir dona chirigan meva boshqa mahsulotlarga ham ta’sir qilishi mumkin.

9. Go‘sht va baliq mahsulotlariga alohida e’tibor bering

Go‘sht va baliq tez buziladigan mahsulotlar qatoriga kiradi.

Shuning uchun ularni olayotganda:

rangi, hidi, qadoqlanishi, saqlash harorati va yaroqlilik muddatiga qarash kerak.

Qadoqlangan go‘sht mahsulotida paketning shikastlanmaganiga ham e’tibor bering.

Agar mahsulotning ko‘rinishi yoki hidi shubhali bo‘lsa, “arzon ekan” deb xarid qilishga urinmaslik ma’qul.

10. Tuxum olayotganda qobig‘ini tekshiring

Tuxum qutisini ochib ko‘rishdan uyalmang.

Qobig‘i:

• yorilgan;

• singan;

• ifloslangan;

• shikastlangan

tuxumlarni alohida tekshirish kerak.

Qutidagi sana va saqlash shartlarini ham ko‘rib chiqing.

11. Mahsulotning ishlab chiqaruvchisi kimligini biling

Xaridor mahsulotni kim ishlab chiqarganini bilishga haqli.

Qadoqdagi ma’lumotlardan:

• ishlab chiqaruvchi;

• ishlab chiqarilgan mamlakat;

• ishlab chiqarilgan sana;

• yaroqlilik muddati;

• tarkibi;

• saqlash shartlari

haqida ma’lumot olish mumkin.

Agar mahsulot haqida muhim ma’lumotlar umuman ko‘rsatilmagan yoki o‘qib bo‘lmaydigan darajada yozilgan bo‘lsa, bunday mahsulotni xarid qilishdan oldin aniqlik kiritgan ma’qul.

12. Bolalar uchun mahsulotlarda yanada ehtiyot bo‘ling

Bolalar uchun oziq-ovqat mahsulotlarini olayotganda “bolalar uchun” degan yozuvning o‘zi yetarli emas.

Mahsulotning:

• yosh toifasi;

• tarkibi;

• yaroqlilik muddati;

• saqlash shartlari;

• qadoqlanishi

tekshirilishi kerak.

Ayniqsa kichik yoshdagi bolalar uchun mo‘ljallangan mahsulotlarda yo‘riqnomani o‘qib chiqish muhim.

13. Kassada chekni tekshiring

Xarid tugadi, pul to‘landi. Endi ko‘pchilik chekni cho‘ntagiga solib, chiqib ketadi.

Aslida esa chekni kassaning o‘zida tekshirish foydali.

Quyidagilarga qarang:

• mahsulotlar soni;

• narxi;

• chegirmalar;

• yakuniy summa.

Agar mahsulot narxi peshtaxtadagidan boshqacha chiqsa, shu zahoti kassirga ayting.

Uyga borgandan keyin qaytib kelib tushuntirishdan ko‘ra, muammoni o‘sha joyning o‘zida aniqlashtirish osonroq.

14. Chekni tashlab yubormang

Chek — oddiy qog‘oz emas.

Mahsulotda muammo chiqsa, uni qaytarish yoki almashtirish masalasida chek yoki xaridni tasdiqlovchi boshqa dalillar kerak bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun ayniqsa:

qimmat mahsulotlar, texnika, kiyim-kechak va kafolatli tovarlar

bo‘yicha chekni saqlab qo‘yish kerak.

Elektron chek berilsa, uni ham o‘chirib yubormang.

15. “Uyga borib ko‘raman” deb hamma narsani olavermang

Supermarketdagi eng katta xatolardan biri — keraksiz xarid.

Savatchaga bir qarang.

Haqiqatan ham bularning hammasi kerakmi?

Aksiya yoki chiroyli qadoq ko‘rib, kerak bo‘lmagan mahsulotni olish oilaviy budjetga sezilarli ta’sir qilishi mumkin.

Shuning uchun do‘konga kirishdan oldin imkon qadar xarid ro‘yxatini tuzib olish foydali.

16. Uyga kelgach ham mahsulotlarni tekshiring

Xarid supermarketdan chiqish bilan tugamaydi.

Uyga kelgach:

• muzlatilgan mahsulotlarni tezda muzlatkichga joylang;

• tez buziladigan mahsulotlarni alohida saqlang;

• qadoqlarni tekshiring;

• shubhali mahsulotlarni iste’mol qilishga shoshilmang.

Ayniqsa yoz oylarida oziq-ovqatni mashinada yoki issiq joyda uzoq vaqt qoldirmaslik kerak.

Xaridorning “oltin qoidasi”: ko‘rdim, tekshirdim, keyin oldim

Supermarketda xarid qilishda murakkab qoida yo‘q.

Shunchaki quyidagi ketma-ketlikni odat qilish kifoya:

Narxini ko‘rdim.

Yaroqlilik muddatini tekshirdim.

Qadoqni ko‘rdim.

Tarkibini o‘qidim.

Saqlash sharoitiga e’tibor berdim.

Kassada chekni tekshirdim.

Chekni saqladim.

Mana shu oddiy odatlar ko‘plab muammolarning oldini oladi.

Xarid vaqtida 10 soniya ham yetarli

Ba’zan odamlar supermarketda mahsulotni qo‘liga olib, ikki soniyada savatga tashlaydi.

Aslida esa atigi 10 soniya ajratib, qadoqdagi asosiy ma’lumotlarni ko‘rib chiqishning o‘zi kifoya:

Narxi qancha?

Muddati o‘tmaganmi?

Qadoq shikastlanmaganmi?

Og‘irligi qancha?

Saqlash sharti qanday?

Shu beshta savolga javob topilsa, xarid ancha ongli bo‘ladi.

Xulosa

Supermarketdagi xaridor faqat pul to‘laydigan odam emas. U o‘z huquqlarini biladigan va xarid qilayotgan mahsulotiga e’tibor beradigan iste’molchi bo‘lishi kerak.

Chiroyli qadoq, katta chegirma yoki “aksiya” yozuvi xarid qilish uchun yagona sabab bo‘lmasligi kerak.

Mahsulotning muddati, narxi, tarkibi, qadoqlanishi va saqlash sharoitini tekshirish — xaridorning o‘zini himoya qilishining eng oddiy usullaridan biridir.

Eng muhimi, supermarketda shoshilmang.

Savatga solishdan oldin bir qarang. Kassadan chiqishdan oldin yana bir qarang.

Chunki xarid paytida sarflangan bir necha soniya keyinchalik ortiqcha pul sarflash, sifatsiz mahsulot olish yoki muammoga duch kelishning oldini olishi mumkin.