“Kredit foizi qancha?” — bankka murojaat qilgan mijozning eng birinchi savollaridan biri shu. Ammo kreditning narxi faqat foiz stavkasidan iborat bo‘lmasligi mumkin. Shartnomada turli komissiya va boshqa to‘lovlar nazarda tutilgan bo‘lsa, mijozning yakuniy xarajati oshishi mumkin.
Shu sababli kredit yoki boshqa bank xizmatidan foydalanayotgan iste’molchi “yana qanday to‘lovlar bor?” degan savolni ham berishi kerak.
Komissiya nima?
Oddiy qilib aytganda, komissiya — bank tomonidan muayyan xizmat yoki operatsiya uchun undiriladigan to‘lov.
Uning mavjudligi, miqdori va undirilish tartibi bank mahsuloti hamda shartnoma shartlariga bog‘liq bo‘ladi.
Masalan, ayrim bank xizmatlarida hisobvaraq yuritish, pul o‘tkazish, naqd pul yechish yoki boshqa operatsiyalar bo‘yicha alohida tariflar bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun bank xizmatidan foydalanishdan oldin uning tariflari va shartlarini bilib olish muhim.
“Foizi past” kreditning boshqa xarajati ham bo‘lishi mumkin
Kredit reklamasida foiz stavkasi asosiy e’tiborni tortadi.
Masalan:
“Kredit — yillik 25 foizdan!”
Ammo iste’molchi shu raqam bilan cheklanib qolmasligi kerak.
Kredit bo‘yicha qo‘shimcha to‘lovlar mavjud bo‘lsa, ularning miqdori va kreditning umumiy xarajatlariga ta’siri ham aniqlashtirilishi lozim.
Shu sababli bank xodimidan:
“Kreditni to‘liq yopgunimga qadar jami qancha pul to‘layman?”
deb so‘rash ancha muhim.
Komissiya shartnomada ko‘rsatilganmi?
Bank bilan shartnoma tuzishdan oldin hujjatni shoshmasdan o‘qib chiqish kerak.
Ayniqsa, to‘lovlar bilan bog‘liq bandlarga e’tibor qaratish lozim.
Unda:
— qanday xizmat uchun haq olinishi;
— to‘lov miqdori;
— qachon undirilishi;
— bir martalik yoki davriy ekani;
— boshqa xarajatlarga ta’siri
kabi ma’lumotlar bo‘lishi mumkin.
Tushunarsiz band bo‘lsa, bank xodimidan izoh talab qilish mumkin.
“Buni ham to‘lashim kerakmi?” degan savolni bering
Bank xizmatidan foydalanayotgan mijoz barcha xarajatlarni oldindan bilishga harakat qilishi kerak.
Masalan, kredit olayotgan bo‘lsangiz:
— kredit foizi;
— komissiyalar;
— mavjud bo‘lsa, sug‘urta;
— boshqa qo‘shimcha xizmatlar;
— to‘lovni kechiktirish oqibatlari
haqida ma’lumot oling.
Buning natijasida iste’molchi o‘zining real moliyaviy majburiyatini yaxshiroq tushunadi.
Kartadan foydalanishda ham tariflarni biling
Komissiyalar faqat kredit bilan bog‘liq emas.
Bank kartasidan foydalanishda ham ayrim operatsiyalar uchun tariflar mavjud bo‘lishi mumkin.
Masalan, boshqa bank kartasiga pul o‘tkazish, naqd pul yechish yoki ayrim xizmatlardan foydalanishda to‘lov undirilishi ehtimoli bor.
Shuning uchun operatsiyani amalga oshirishdan oldin uning narxini tekshirish foydali.
Pul hisobdan yechildi, lekin sababini bilmaysizmi?
Agar bank hisobvarag‘idan tushunarsiz summa yechilganini ko‘rsangiz, buni e’tiborsiz qoldirmang.
Avvalo:
— bank ilovasidagi operatsiya tafsilotlarini tekshiring;
— to‘lov nima uchun yechilganini aniqlang;
— bankdan yozma yoki elektron tushuntirish so‘rang;
— chek va operatsiya ma’lumotlarini saqlang.
Agar hisob-kitobda xato bor deb hisoblasangiz, tegishli tartibda bankka murojaat qilishingiz mumkin.
Shartnoma nusxasini saqlang
Bank bilan tuzilgan shartnoma, to‘lov jadvali va tariflarga oid hujjatlarni saqlab qo‘yish foydali.
Keyinchalik komissiya yoki boshqa to‘lov yuzasidan savol tug‘ilsa, aynan shu hujjatlar orqali shartnomada nima belgilanganini tekshirish mumkin.
Elektron shakldagi hujjat bo‘lsa, uni telefon yoki kompyuterda saqlab qo‘yish, zarur bo‘lsa, nusxa olish mumkin.
Bank xodimining og‘zaki gapiga emas, hujjatga qarang
“Bundan boshqa hech qanday to‘lov yo‘q”, “hammasi kredit ichida” kabi og‘zaki tushuntirishlar berilishi mumkin.
Ammo iste’molchi uchun muhim bo‘lgan shartlar hujjatlarda qanday aks ettirilganini ko‘rish kerak.
Shuning uchun imzo qo‘yishdan oldin:
“Bu to‘lov shartnomaning qaysi bandida ko‘rsatilgan?”
deb so‘rashdan tortinmang.
Iste’molchi uchun qisqa qoida
Bank xizmatidan foydalanishdan oldin:
☑ Foiz stavkasini biling.
☑ Komissiyalar mavjudligini tekshiring.
☑ Qo‘shimcha xizmatlar narxini aniqlang.
☑ Jami qancha to‘lashni hisoblang.
☑ To‘lov jadvalini o‘qing.
☑ Tushunarsiz bandlarga izoh so‘rang.
☑ Shartnoma va to‘lov hujjatlarini saqlang.
Xulosa
Bank xizmatidan foydalanishda faqat reklamadagi foiz stavkasiga qarab qaror qilish yetarli emas. Kredit yoki boshqa bank mahsulotining shartlarini to‘liq tushunish uchun barcha to‘lovlarni oldindan aniqlash kerak.
“Foizi qancha?” deb so‘rash bilan kifoyalanmang. “Komissiyasi bormi va jami qancha to‘layman?” deb ham so‘rang.
Chunki kichik ko‘ringan qo‘shimcha to‘lovlar ham uzoq muddat davomida iste’molchining umumiy xarajatiga ta’sir qilishi mumkin.
