Iste’molchi aldanib qolmaslik uchun bilishi zarur bo‘lgan qoidalar

Bugungi kunda kundalik hayotimizda turli xil mahsulot va xizmatlardan foydalanamiz. Oziq-ovqat mahsulotlari, maishiy texnika, kiyim-kechak, qurilish materiallari, bank xizmatlari yoki onlayn xaridlar — bularning barchasida iste’molchi o‘z huquq va manfaatlarini bilishi muhim ahamiyatga ega. Chunki huquqini bilgan iste’molchi aldanmaydi, sifatsiz mahsulot yoki noqonuniy xizmatga duch kelganda esa o‘z manfaatini himoya qila oladi.

Xarid qilishdan oldin ma’lumot oling

Iste’molchi har qanday mahsulotni sotib olishdan avval uning xususiyatlari, narxi, ishlab chiqaruvchisi, yaroqlilik muddati va foydalanish shartlari haqida to‘liq ma’lumot olish huquqiga ega.

Sotuvchi esa iste’molchiga mahsulot haqida haqqoniy va to‘liq axborot berishi shart. Mahsulotning sifati, tarkibi, kafolat muddati yoki foydalanish tartibi yashirilishi iste’molchi huquqlarining buzilishiga olib kelishi mumkin.

Shuning uchun xarid vaqtida:

• mahsulot yorlig‘idagi ma’lumotlarni diqqat bilan o‘qing;
• ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddatini tekshiring;
• qadoqning butunligini ko‘ring;
• mahsulotning sertifikati yoki sifatini tasdiqlovchi hujjatlari mavjudligiga e’tibor bering.

Narx va hisob-kitobga e’tibor bering

Ko‘pchilik iste’molchilar duch keladigan muammolardan biri — mahsulot narxining kassada boshqacha chiqishidir. Xaridor do‘konda ko‘rsatilgan narx asosida xarid qilishga haqli.

Savdo shoxobchalarida mahsulotlarning narxi aniq va tushunarli ko‘rsatilishi lozim. Xarid qilganda esa albatta chek yoki xaridni tasdiqlovchi boshqa hujjatni oling. Chunki chek keyinchalik mahsulot bo‘yicha e’tiroz bildirish yoki huquqni himoya qilishda muhim dalil hisoblanadi.

Reklamaga ishonishda ehtiyot bo‘ling

Bugungi kunda reklama vositalari orqali turli xil takliflar ko‘paymoqda. “Eng arzon narx”, “100 foiz kafolat”, “hech qanday kamchiliksiz mahsulot” kabi va’dalar har doim ham haqiqatga mos kelmasligi mumkin.

Iste’molchi reklamadagi ma’lumotlarni tekshirib ko‘rishi, shoshilinch qaror qabul qilmasligi kerak. Ayniqsa internet orqali xarid qilayotganda sotuvchining ishonchliligi, sharhlar va yetkazib berish shartlariga e’tibor berish zarur.

Shartnomani o‘qimasdan imzo qo‘ymang

Katta xaridlar yoki xizmatlardan foydalanishda, ayniqsa maishiy texnika, mebel, qurilish ishlari, kredit va boshqa xizmatlarda shartnomani diqqat bilan o‘qib chiqing.

Shartnomada:

• mahsulot yoki xizmatning aniq tavsifi;
• narxi;
• to‘lov tartibi;
• kafolat shartlari;
• tomonlarning huquq va majburiyatlari;
• nizolarni hal qilish tartibi

ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak.

Shartnomani tushunmasdan imzolash keyinchalik muammolarga sabab bo‘lishi mumkin.

Sifatsiz mahsulot bo‘lsa, huquqingizni biling

Agar sotib olingan mahsulot sifatsiz chiqsa yoki xizmat talab darajasida ko‘rsatilmasa, iste’molchi o‘z huquqlarini talab qilishga haqli.

Bunday holatda iste’molchi:

• mahsulotni almashtirishni;
• kamchiliklarni bepul bartaraf etishni;
• to‘langan mablag‘ni qaytarishni;
• yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishi mumkin.

Buning uchun xaridni tasdiqlovchi hujjatlar, shartnoma, kafolat taloni va boshqa dalillarni saqlab qo‘yish muhim.

Iste’molchi huquqini himoya qilishdan qo‘rqmasligi kerak

Ba’zan fuqarolar “baribir natija bo‘lmaydi” degan fikr bilan o‘z huquqlarini talab qilmaydi. Aslida esa qonunchilik iste’molchining manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.

Muammo yuzaga kelganda avvalo sotuvchiga yoki xizmat ko‘rsatuvchiga murojaat qilish, zarur bo‘lsa iste’molchilar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlardan yordam so‘rash mumkin.

Xulosa

Aqlli iste’molchi — bu nafaqat pulini tejaydigan, balki o‘z huquqini biladigan insondir. Xarid vaqtida e’tiborli bo‘lish, hujjatlarni saqlash, shartlarni o‘rganish va qonuniy huquqlarini talab qilish orqali ko‘plab muammolarning oldini olish mumkin.

Avtor: I.Hamroyev - Qorako’l tuman iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyati raisi

🔝 Telegram | Facebook | Rasmiy sayt