Iste’molchining 5 ta asosiy huquqi.

Har kuni minglab odamlar oziq-ovqat, kiyim-kechak, maishiy texnika va turli xizmatlardan foydalanadi. Biroq barcha iste’molchilar ham o‘z huquqlarini to‘liq bilavermaydi. Amaldagi qonunchilikda iste’molchilarning manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan qator kafolatlar belgilangan.

Iste’molchi — shaxsiy ehtiyojlari uchun tovar sotib oladigan yoki xizmatdan foydalanadigan fuqaro. U xarid jarayonida bir qator huquqlarga ega.

1. Tovar va xizmat haqida to‘liq ma’lumot olish

Iste’molchi xarid qilayotgan mahsulot yoki foydalanayotgan xizmat haqida zarur va ishonchli ma’lumot olish huquqiga ega.

Bunda tovarning asosiy xususiyatlari, narxi, ishlab chiqaruvchisi, yaroqlilik muddati, undan foydalanish qoidalari hamda boshqa muhim ma’lumotlar xaridorga tushunarli shaklda yetkazilishi kerak.

Bu huquq xaridorga mahsulotni ongli ravishda tanlash imkonini beradi.

2. Sifatli va xavfsiz mahsulotga ega bo‘lish

Iste’molchi hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulki uchun xavfsiz bo‘lgan tovar yoki xizmatni olishga haqli.

Mahsulot belgilangan sifat va xavfsizlik talablariga javob berishi kerak. Ayniqsa, oziq-ovqat, bolalar mahsulotlari, maishiy texnika va boshqa kundalik ehtiyojdagi tovarlarni xarid qilishda bu masalaga e’tibor qaratish muhim.

3. Nuqsonli tovar bo‘yicha talab qo‘yish

Xarid qilingan mahsulotda nuqson aniqlansa, iste’molchi qonunchilikda belgilangan tartibda o‘z huquqlarini talab qilishi mumkin.

Holatga qarab, nuqsonni bartaraf etish, tovarni almashtirish, narxini kamaytirish yoki boshqa qonuniy talablar qo‘yilishi mumkin.

Shu sababli xarid vaqtida berilgan chek, shartnoma, kafolat taloni va boshqa hujjatlarni saqlab qo‘yish tavsiya etiladi.

4. Yetkazilgan zararni qoplatish

Tovar yoki xizmatning xavfsizlik talablariga javob bermasligi natijasida iste’molchining hayoti, sog‘lig‘i yoki mol-mulkiga zarar yetkazilsa, qonunchilikda belgilangan tartibda zararni qoplash masalasi ko‘tarilishi mumkin.

Ya’ni iste’molchi sifatsiz yoki xavfli mahsulot sababli ko‘rgan zararini undirish uchun o‘z huquqlarini himoya qilishga haqli.

5. O‘z huquqlarini himoya qilish

Iste’molchi o‘z huquqlari buzilgan deb hisoblasa, avvalo sotuvchi yoki xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotga murojaat qilishi mumkin.

Muammo hal etilmagan taqdirda esa qonunchilikda belgilangan tartibda vakolatli davlat organlariga yoki sudga murojaat qilish imkoniyati mavjud.

Xaridor nimalarni unutmasligi kerak?

Mutaxassislar xarid vaqtida mahsulotning narxi va xususiyatlarini tekshirish, yaroqlilik muddatiga e’tibor berish, kafolat shartlarini aniqlashtirish va to‘lovni tasdiqlovchi hujjatlarni saqlashni tavsiya qiladi.

Eng muhimi — iste’molchi o‘z huquqlarini bilishi kerak. Chunki huquqni bilish xarid vaqtida to‘g‘ri tanlov qilish, muammo yuzaga kelganda esa qonuniy talab qo‘yish imkonini beradi.