Do‘konda xarid qilayotganingizda mahsulot peshtaxtasida bir narx, kassada esa boshqa summa ko‘rsatilsa, bunday vaziyatda qanday yo‘l tutish kerak? Masalan, mahsulot narxi peshtaxtada 50 ming so‘m deb ko‘rsatilgan, ammo kassada 55 ming so‘m chiqdi. Xaridor qaysi narx bo‘yicha hisob-kitob qilinishini talab qilishi mumkin?
Bu kabi holatlar iste’molchilar duch keladigan muammolardan biridir. Eng muhimi, xaridor o‘z huquqlarini bilishi va zarur hollarda ularni qonuniy tartibda himoya qilishi kerak.
Peshtaxtadagi va kassadagi narx nega farq qiladi?
Bunga turli sabablar bo‘lishi mumkin. Masalan, mahsulot narxi o‘zgargan, ammo peshtaxtadagi narx yorlig‘i yangilanmagan yoki kassadagi dasturga boshqa narx kiritilgan bo‘lishi mumkin.
Shuningdek, aksiya yoki chegirma kassada hisobga olinmasligi, texnik xatolik yoki mahsulotning kassaga noto‘g‘ri narxda kiritilishi ham bunga sabab bo‘ladi.
Ammo sabab qanday bo‘lishidan qat’i nazar, iste’molchi tovar haqida to‘liq va haqqoniy ma’lumot olish huquqiga ega.
Bunday vaziyatda xaridor nima qilishi kerak?
Avvalo, kassir yoki sotuvchidan narxlar o‘rtasidagi tafovut sababini tushuntirishni so‘rash lozim.
Masalan:
— Peshtaxtada mahsulot narxi 50 ming so‘m edi. Nega kassada 55 ming so‘m chiqyapti?
Agar narx yorlig‘ida haqiqatan ham 50 ming so‘m ko‘rsatilgan bo‘lsa, xaridor ushbu ma’lumotni tasdiqlovchi dalillarni saqlab qolishi mumkin.
Narx yorlig‘ini suratga olish kerakmi?
Ha. Narx bo‘yicha nizo yuzaga kelgan taqdirda peshtaxtadagi narx yorlig‘i, aksiya yoki chegirma haqidagi ma’lumotlarni suratga olib qo‘yish foydali.
Xarid amalga oshirilganidan keyin berilgan chekni ham albatta saqlash kerak. Chek xarid qilinganini va qancha mablag‘ undirilganini tasdiqlovchi muhim hujjat hisoblanadi.
“Eski narx yorlig‘i qolib ketgan” deyilsa-chi?
Bunday holatda ham iste’molchi vaziyatga aniqlik kiritishni talab qilishi mumkin.
Do‘konda xaridorga taqdim etilayotgan narx va boshqa ma’lumotlar uni chalg‘itmasligi kerak. Agar narx o‘zgargan bo‘lsa, tegishli ma’lumotlar ham o‘z vaqtida yangilanishi muhim.
Aksiya narxi kassada hisobga olinmasa nima qilish kerak?
Aksiya yoki chegirma bo‘yicha nizo yuzaga kelganda, avvalo uning shartlarini tekshirish kerak.
Chegirma ma’lum muddat, mahsulot miqdori, to‘lov turi yoki boshqa shartlar asosida amal qilishi mumkin. Shu sababli xaridor “aksiya” yoki “chegirma” yozuvining o‘zi bilan cheklanib qolmasdan, uning shartlariga ham e’tibor berishi lozim.
Xaridor ortiqcha pulni to‘lab qo‘ygan bo‘lsa-chi?
Bu holatda ham masala yopilgan deb hisoblanmaydi.
Xaridor chekni saqlagan holda do‘kon ma’muriyatiga murojaat qilib, peshtaxtada ko‘rsatilgan narx bilan kassada undirilgan summa o‘rtasidagi farq sababini aniqlashi mumkin.
Murojaat vaqtida narx yorlig‘ining fotosurati, chek, elektron to‘lov ma’lumotlari va boshqa dalillarni taqdim etish vaziyatni aniqlashga yordam beradi.
Do‘kon murojaatni e’tiborsiz qoldirsa nima qilish kerak?
Agar masala savdo shoxobchasining o‘zida hal etilmasa, iste’molchi o‘z huquqlarini himoya qilish uchun tegishli vakolatli tashkilotlarga murojaat qilishi mumkin.
Jumladan, O‘zbekiston iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari Federatsiyasi va uning hududiy bo‘linmalariga murojaat qilish mumkin.
Federatsiya tizimidagi iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari fuqarolarning murojaatlari asosida ularning huquq va manfaatlarini himoya qilishga ko‘maklashadi.
Murojaat qilganda nimalar kerak bo‘ladi?
Iste’molchiga quyidagi dalillarni saqlab qolish tavsiya etiladi:
-
mahsulot narx yorlig‘ining fotosurati;
-
aksiya yoki chegirma haqidagi ma’lumot;
-
kassa cheki;
-
bank kartasi orqali amalga oshirilgan to‘lov ma’lumotlari;
-
elektron chek;
-
sotuvchi yoki do‘kon bilan yozishmalar;
-
nizoni tasdiqlovchi boshqa dalillar.
Xaridor uchun eng muhim qoida
Xarid vaqtida uchta oddiy qoidaga amal qilish kifoya:
Peshtaxtadagi narxni tekshiring → kassadagi summani solishtiring → chekni oling va saqlang.
Agar narxlar o‘rtasida tafovut aniqlansa, muammoni indamay qabul qilish shart emas. Avvalo, sotuvchidan tushuntirish so‘rang, zarur bo‘lsa, dalillarni to‘plang va o‘z huquqlaringizni qonuniy tartibda himoya qiling.
Iste’molchi o‘z huquqini bilsa, savdo jarayonidagi nizolarni ham qonuniy va to‘g‘ri hal qilish imkoniyati oshadi.
