Elektr energiyasi, tabiiy gaz, ichimlik suvi, issiqlik yoki chiqindi olib chiqish kabi xizmatlardan foydalanayotgan har bir fuqaro kommunal xizmat iste’molchisi hisoblanadi. Ammo iste’molchi bo‘lish faqatgina hisob-kitoblarni o‘z vaqtida to‘lash majburiyatini anglatmaydi. Uning xizmat sifati, hisob-kitoblarning to‘g‘riligi va murojaatlariga javob olish bilan bog‘liq huquqlari ham bor.
Kundalik hayotimizni kommunal xizmatlarsiz tasavvur qilish qiyin. Ertalab chiroqni yoqamiz, suvdan foydalanamiz, gazda ovqat pishiramiz, qishda xonadonni isitish xizmatidan foydalanamiz. Bularning barchasi iste’molchi va xizmat ko‘rsatuvchi o‘rtasidagi munosabatlarni yuzaga keltiradi.
Kim kommunal xizmat iste’molchisi hisoblanadi?
Oddiy qilib aytganda, kommunal xizmatdan foydalanayotgan shaxs — iste’molchi.
Masalan:
— xonadonida elektr energiyasidan foydalanayotgan fuqaro;
— tabiiy gazdan foydalanayotgan abonent;
— markazlashgan ichimlik suvi va oqova suv xizmatidan foydalanuvchi;
— ko‘p qavatli uyda issiqlik ta’minoti xizmatidan foydalanayotgan aholi;
— maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish xizmatidan foydalanayotgan shaxs
kommunal xizmat iste’molchisi sifatida qaraladi.
Ya’ni iste’molchi faqat xizmat uchun pul to‘laydigan odam emas. U sifatli va belgilangan tartibda xizmat ko‘rsatilishini talab qilish huquqiga ham ega.
Kommunal xizmat uchun pul to‘lash — iste’molchining yagona majburiyati emas
Ko‘pchilik «kommunal xizmat uchun vaqtida pul to‘lashim kerak» degan qoidani yaxshi biladi.
Albatta, to‘lovlarni belgilangan muddatlarda amalga oshirish muhim. Ammo xizmat ko‘rsatuvchining ham o‘z majburiyatlari mavjud.
Iste’molchi, avvalo, ko‘rsatilayotgan xizmatning sifati va hisob-kitoblarning to‘g‘riligini talab qilishga haqli.
Masalan, iste’molchi amalda foydalanmagan xizmat uchun asossiz ravishda katta summa hisoblanganini aniqlasa, buning sababini so‘rashi va hisob-kitobni tekshirtirishi mumkin.
Hisoblagich ko‘rsatkichi noto‘g‘ri hisoblangan bo‘lsa-chi?
Kommunal xizmatlarda hisob-kitob masalasi eng ko‘p savol tug‘diradigan mavzulardan biri.
Masalan, elektr hisoblagichida ma’lum miqdor ko‘rsatilgan, ammo hisob-kitobda bundan ancha ko‘p sarf qayd etilgan.
Bunday vaziyatda iste’molchi indamay pul to‘lashga shoshilmasdan, hisob-kitobning qanday shakllanganini aniqlashtirishi mumkin.
Hisoblagich ko‘rsatkichlari, to‘lovlar tarixi va boshqa tegishli ma’lumotlarni saqlab borish ham foydali.
Xizmat sifati yomon bo‘lsa, iste’molchi nima qiladi?
Kommunal xizmatning sifati belgilangan talablarga javob bermasa, iste’molchi bu haqda xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotga murojaat qilishi mumkin.
Masalan:
— ichimlik suvi ta’minotida muammo bo‘lsa;
— elektr energiyasi bilan bog‘liq uzilishlar yuzaga kelsa;
— gaz ta’minotida muammo kuzatilsa;
— issiqlik ta’minoti talab darajasida bo‘lmasa;
— chiqindilar o‘z vaqtida olib ketilmasa,
muammo yuzasidan tegishli tashkilotga murojaat qilish mumkin.
Muhimi, murojaatni imkon qadar qayd ettirish va uning natijasini nazorat qilish kerak.
Iste’molchi ma’lumot olishga haqlimi?
Ha. Iste’molchi o‘ziga ko‘rsatilayotgan xizmat, uning narxi, hisob-kitob tartibi va boshqa muhim shartlar haqida tushunarli ma’lumotga ega bo‘lishi kerak.
«Nega bu oy hisobim ko‘paydi?» degan savol tug‘ilsa, iste’molchi hisob-kitobning sababini aniqlashtirishga harakat qilishi mumkin.
Ayniqsa, tariflar o‘zgargan yoki hisoblash tartibida o‘zgarish bo‘lgan hollarda bu ma’lumotlar iste’molchi uchun muhim.
To‘lov qilganingizni tasdiqlovchi ma’lumotni saqlang
Kommunal to‘lovlarni amalga oshirganda chek yoki elektron to‘lov ma’lumotlarini saqlab qo‘yish foydali.
Bu oddiy odat keyinchalik:
— qarzdorlik noto‘g‘ri ko‘rsatilsa;
— to‘lov hisobga olinmasa;
— hisob-kitobda tafovut yuzaga kelsa,
to‘lov amalga oshirilganini tasdiqlashga yordam beradi.
Qarzdorlik haqidagi ma’lumotni tekshirib turing
Ba’zan iste’molchi «men hamma to‘lovlarni vaqtida qilganman» deb hisoblaydi, ammo tizimda qarzdorlik ko‘rsatilishi mumkin.
Bunday vaziyatda masalani e’tiborsiz qoldirmaslik kerak.
Avvalo, qaysi davr uchun va qancha miqdorda qarzdorlik hisoblanganini aniqlash, avvalgi to‘lovlar bilan solishtirish lozim.
Agar xatolik mavjud deb hisoblasangiz, tegishli xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotga murojaat qilib, hisob-kitobni tekshirtirish mumkin.
Kommunal xizmatda muammo bo‘lsa, qayerga murojaat qilinadi?
Muammo yuzaga kelganda iste’molchi, avvalo, tegishli kommunal xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotga murojaat qilishi mumkin.
Murojaatda muammoni aniq bayon qilish, imkon qadar abonent yoki shartnoma ma’lumotlarini ko‘rsatish va mavjud dalillarni ilova qilish foydali.
Agar masala hal etilmasa yoki iste’molchining huquqlari buzilgan deb hisoblansa, qonunchilikda belgilangan boshqa tartibda ham o‘z huquqlarini himoya qilish imkoniyati mavjud.
Kommunal xizmat — «baribir to‘laymiz» degani emas
Elektr, gaz, suv yoki boshqa kommunal xizmatlardan foydalanayotgan fuqaro faqat to‘lovchi emas.
U — iste’molchi.
Demak, uning oldida nafaqat to‘lovlarni o‘z vaqtida amalga oshirish, balki ko‘rsatilayotgan xizmatning sifati, hisob-kitoblarning to‘g‘riligi va o‘z murojaatlariga munosib munosabat talab qilish imkoniyati ham mavjud.
Shuning uchun kommunal to‘lovlarni amalga oshirishda hisob-kitobni tekshirish, cheklar va to‘lov ma’lumotlarini saqlash, muammo yuzaga kelganda esa befarq bo‘lmaslik kerak.
Xulosa shuki, iste’molchi o‘z huquqini bilsa, kommunal xizmatlar bilan bog‘liq ko‘plab muammolarni o‘z vaqtida aniqlash va qonuniy tartibda hal qilish imkoniga ega bo‘ladi.
