Do‘konda mahsulotni tanlab, kassaga borganingizda narxning peshtaxtadagidan qimmatroq chiqishi — ko‘pchilikka tanish holat. “Narx o‘zgaribdi”, “bazada boshqacha turibdi”, “aksiyadagi narx tugagan” kabi izohlar ham tez-tez uchraydi. Xo‘sh, bunday vaziyatda xaridor nima qilishi kerak?
Tasavvur qiling: supermarketga kirdingiz. Peshtaxtada biror mahsulotning narxi 25 ming so‘m deb ko‘rsatilgan. Mahsulotni savatga solib, kassaga bordingiz. Kassir esa narxni urib, 30 ming so‘m chiqardi.
Oradagi 5 ming so‘m unchalik katta puldek ko‘rinmasligi mumkin. Ammo gap faqat 5 ming so‘mda emas. Muhimi — xaridor mahsulot uchun qaysi narxni to‘lashi kerak?
Kassadagi narx avtomatik ravishda to‘g‘ri hisoblanadimi?
Yo‘q.
Xaridor mahsulotni do‘konda ko‘rsatilgan shartlar asosida tanlaydi. Shu sababli peshtaxtadagi narx bilan kassadagi narx o‘rtasida farq chiqsa, vaziyatga aniqlik kiritishni talab qilish mumkin.
Bunda eng avvalo narx ko‘rsatilgan joyni suratga olish yoki video qilib qo‘yish foydali.
Masalan, mahsulot yonidagi narxnomada:
“25 000 so‘m”
deb yozilgan bo‘lsa, unda mahsulot nomi, narxi va imkon qadar narxnomada ko‘rsatilgan boshqa ma’lumotlar ham ko‘rinadigan qilib suratga oling.
Bu keyinchalik “bunday narx bo‘lmagan” degan bahslarning oldini olishga yordam beradi.
“Narx o‘zgargan” desa-chi?
Do‘kon xodimi:
— Narx o‘zgargan, bazada yangi narx turibdi, — deyishi mumkin.
Bunday vaziyatda xaridor xotirjamlik bilan:
— Unda nega peshtaxtada eski narx turibdi? — deb so‘rashi mumkin.
Chunki xaridor kassaga kelguniga qadar mahsulotni peshtaxtada ko‘rsatilgan narxga qarab tanlagan.
Agar do‘kon narxni o‘zgartirgan bo‘lsa, narxnomalarni ham o‘z vaqtida yangilashi kerak. Kassadagi boshqa narxni vaj qilib, peshtaxtadagi ma’lumotni e’tiborsiz qoldirish xaridor uchun noqulay vaziyat tug‘diradi.
Xaridor nima qilishi kerak?
Birinchi navbatda, janjal qilish shart emas. Vaziyatni ketma-ketlikda hal qilgan ma’qul.
1. Narxnomani suratga oling
Mahsulot va uning yonidagi narx bir kadrda ko‘rinsin.
Agar aksiya bo‘lsa, aksiya shartlari ham ko‘rinadigan qilib suratga olish kerak.
2. Kassada narx farqini ayting
Kassirga:
“Peshtaxtada narxi boshqa ko‘rsatilgan edi, kassada esa qimmatroq chiqyapti”
deb tushuntiring.
Ko‘pincha muammo narxnomani yangilash esdan chiqqani yoki tizimdagi texnik xato sababli yuzaga kelishi mumkin.
3. Do‘kon ma’muriyatini chaqirishni so‘rang
Agar kassir masalani hal qila olmasa, administrator yoki mas’ul xodimni chaqirishni so‘rashingiz mumkin.
Vaziyatni aynan qaysi mahsulotda narx farqi chiqqanini ko‘rsatib tushuntiring.
4. Chekni albatta oling
Agar mahsulotni xarid qilgan bo‘lsangiz, kassa chekini saqlab qo‘ying.
Chek — xarid amalga oshirilganini tasdiqlovchi muhim hujjat.
Unda mahsulot nomi, miqdori va to‘langan summa aks etadi.
Shuning uchun “5 ming so‘m-ku, chek kerak emas” demaslik kerak.
“Mahsulotni olmang, boshqa joydan oling” desa-chi?
Agar xaridor hali pul to‘lamagan bo‘lsa, mahsulotni olish-olmaslik masalasini o‘zi hal qiladi.
Ammo masala shunchaki mahsulotni sotib olishdan voz kechish bilan tugamaydi. Agar peshtaxtadagi narx bilan kassadagi narx muntazam ravishda farq qilayotgan bo‘lsa, bu holat yuzasidan do‘kon ma’muriyatiga murojaat qilish mumkin.
Ayniqsa, aksiya narxi bilan bog‘liq holatlarda xaridor e’tiborli bo‘lishi kerak.
Masalan:
“Faqat bugun — 19 900 so‘m!”
degan yozuv turibdi. Kassada esa mahsulot 24 900 so‘m chiqdi.
Bunday paytda aksiya shartlari, amal qilish muddati va qaysi mahsulotga tegishli ekani tekshiriladi.
Pulni to‘lab bo‘lgandan keyin bilib qolsangiz-chi?
Bu ham muhim masala.
Ba’zan xaridor kassada navbat ko‘pligi sababli chekni tekshirmaydi. Uyga kelgach, mahsulotlardan birining narxi boshqacha urilganini ko‘rib qoladi.
Bunday vaziyatda ham imkon qadar:
-
chekni saqlash;
-
narxnomani suratga olish;
-
mahsulotning o‘zini saqlab turish;
-
xarid qilingan sana va vaqtni eslab qolish yoki qayd etish
kerak.
Keyin do‘kon ma’muriyatiga murojaat qilib, narxdagi tafovutni ko‘rsatish mumkin.
Agar masala joyida hal qilinmasa, iste’molchi o‘z huquqlarini himoya qilish uchun tegishli vakolatli tashkilotlarga murojaat qilishi mumkin.
Eng ko‘p uchraydigan bahona — “bazada shunaqa”
Do‘konlarda narxlar elektron tizim orqali boshqariladi. Shu sababli xodimlar ba’zan:
— Bizda bazada 30 ming so‘m turibdi.
degan javobni beradi.
Lekin xaridorning nuqtayi nazaridan qaraganda, peshtaxtada 25 ming so‘m deb ko‘rsatilgan mahsulotni ko‘rib tanlagan.
Shuning uchun “bazadagi narx” bilan “xaridorga ko‘rsatilgan narx” o‘rtasidagi nomuvofiqlikni do‘konning o‘zi bartaraf etishi kerak.
Xaridor esa bunday holatda dalillarni saqlab qolishi muhim.
Narxnomani suratga olish nega kerak?
Chunki xaridor do‘kondan chiqib ketganidan keyin:
“U yerda bunday narx bo‘lmagan”
degan gapga duch kelishi mumkin.
Telefon bilan olingan oddiy surat esa vaziyatni tushuntirishda yordam beradi.
Suratda quyidagilar ko‘ringani ma’qul:
-
mahsulotning o‘zi;
-
narxnomasi;
-
narx;
-
aksiya bo‘lsa, aksiya yozuvi;
-
mahsulotning nomi yoki modeli.
Agar bir nechta mahsulotda muammo bo‘lsa, har birini alohida suratga olish mumkin.
Xaridor chekni ham, elektron chekni ham saqlasin
Bugun ko‘plab savdolarda qog‘oz chek bilan birga elektron chek ham beriladi.
Telefoningizga kelgan elektron chekni o‘chirib yubormaslik kerak.
Chunki keyinchalik xarid bo‘yicha savol tug‘ilsa, aynan shu ma’lumotlar kerak bo‘lishi mumkin.
“Arzimagan pul” deb indamay ketish kerakmi?
Masalan, narx 2-3 ming so‘mga qimmatroq chiqdi.
Ko‘pchilik:
“Mayli, shuncha pul uchun ovora bo‘lmayman”
deb ketadi.
Ammo bir xaridorda 2 ming, boshqasida 5 ming, yana birida 10 ming so‘mlik tafovut bo‘lsa, do‘kon uchun bu katta summaga aylanishi mumkin.
Shuning uchun masala faqat pulning miqdorida emas. Xaridor ko‘rgan narx bilan to‘layotgan narx bir-biriga mos bo‘lishi kerak.
Qaysi holatlarda ayniqsa ehtiyot bo‘lish kerak?
Narx farqi ko‘proq quyidagi vaziyatlarda uchrashi mumkin:
Aksiya mahsulotlarida. Eski narxnomani almashtirish esdan chiqishi mumkin.
Og‘irlik bilan sotiladigan mahsulotlarda. Bir kilogramm narxi bilan yakuniy summa aralashtirib yuborilmasligi kerak.
Bir xil ko‘rinishdagi mahsulotlarda. Masalan, turli hajm yoki ishlab chiqaruvchiga tegishli mahsulotlarning narxi farq qiladi.
Chegirmali mahsulotlarda. Chegirma shartlari va amal qilish muddati tekshirilishi kerak.
Elektron narxnomalar mavjud do‘konlarda. Tizimdagi ma’lumot bilan ekrandagi narx mos kelishi kerak.
Muammo hal qilinmasa, qayerga murojaat qilish mumkin?
Agar do‘kon ma’muriyati bilan gaplashgandan keyin ham muammo hal etilmasa, iste’molchi o‘z huquqlarini himoya qilish uchun tegishli davlat organlari va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha vakolatli tashkilotlarga murojaat qilishi mumkin.
Murojaat qilganda esa imkon qadar dalillarni ilova qilish kerak:
chek + narxnomani suratga olgan foto + xarid tafsilotlari.
Dalil qancha aniq bo‘lsa, vaziyatni ko‘rib chiqish shuncha osonlashadi.
Qisqasi, xaridor nimani eslab qolishi kerak?
Do‘konda mahsulot narxi kassada boshqacha chiqsa:
1. Shoshilmang.
2. Peshtaxtadagi narxni tekshiring.
3. Narxnomani suratga oling.
4. Kassirga narx farqini ayting.
5. Zarur bo‘lsa, administratorni chaqiring.
6. Xarid qilgan bo‘lsangiz, chekni saqlang.
7. Muammo hal qilinmasa, tegishli tartibda murojaat qiling.
Eng muhimi, xaridor o‘z huquqini talab qilayotganda tortinmasligi kerak. Do‘konda “narx bazada shunaqa”, “narx o‘zgargan”, “hamma shunday olayapti” kabi gaplar aytilishi mumkin. Ammo xaridor uchun eng muhim narsa — mahsulotning unga qanday narxda taklif qilingani va yakunda undan qancha pul undirilganidir.
Shuning uchun keyingi safar supermarketda savatni to‘ldirib, kassaga borganingizda chekni shunchaki cho‘ntakka tiqib qo‘ymang. Bir qarab chiqing: peshtaxtadagi narx bilan chekdagi narx bir xilmi?
Ba’zan birgina tekshiruvning o‘zi ortiqcha xarajatning oldini oladi.
