Do‘konga kirib, kerakli mahsulotni tanlaysiz. Ammo uning narxi yozilmagan. Sotuvchidan so‘rasangiz, “Kassada aytamiz”, deydi. Yoki peshtaxtadagi narx boshqa, kassada esa boshqa summa chiqadi. Bunday vaziyatda xaridor nima qilishi kerak?
Amaldagi qonunchilik iste’molchining tovar haqida to‘liq va tushunarli ma’lumot olish huquqini kafolatlaydi. Tovar haqidagi ma’lumotlar qatorida uning narxi va sotib olish shartlari ham ko‘rsatilishi kerak.
Narxni yashirish mumkinmi?
Yo‘q. Sotuvchi realizatsiya qilayotgan tovar haqida iste’molchiga o‘z vaqtida zarur, to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot berishi shart.
Bu ma’lumotlar ichida mahsulotning asosiy xususiyatlari bilan bir qatorda uning narxi ham bo‘lishi kerak.
Shuning uchun do‘konda xaridor mahsulotni sotib olishdan avval uning qancha turishini bilishi kerak. Narxni faqat kassada aytish yoki xaridorni sotuvchidan qayta-qayta so‘rashga majbur qilish iste’molchiga zarur axborotni ochiq taqdim etish talabiga mos kelmaydi.
Ayrim tovarlar uchun esa savdo zalidagi namunalarda mahsulot nomi, markasi, modeli, artikuli va narxi ko‘rsatilgan yorliq bo‘lishi lozim.
Peshtaxtadagi narx bilan kassadagi narx farq qilsa-chi?
Bu xaridorlar ko‘p uchratadigan holatlardan biri.
Masalan, peshtaxtada mahsulot narxi 20 ming so‘m deb ko‘rsatilgan. Xaridor kassaga borgach, undan 25 ming so‘m talab qilindi.
Bunday vaziyatda xaridor avvalo narx yorlig‘ini saqlab qolishi yoki uning fotosuratini olishi mumkin. Shuningdek, chekni ham saqlash muhim.
Chunki xaridor uchun tovar haqida berilgan ma’lumotning to‘g‘ri va tushunarli bo‘lishi muhim. Tovar haqida noto‘g‘ri yoki yetarli bo‘lmagan ma’lumot berilishi iste’molchining huquqlarini buzishi mumkin.
“Narxini kassada bilasiz” deyish mumkinmi?
Xaridor mahsulotni tanlayotganda uning narxini oldindan bilish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.
Raqobat qo‘mitasi ham sotuvchi iste’molchiga mahsulot haqida zarur, to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot taqdim etishi, bunda mahsulot narxi ham ko‘rsatilishi lozimligini ta’kidlagan.
Demak, xaridor mahsulotni olish yoki olmaslik haqida qaror qabul qilishdan oldin uning narxini bilishi kerak.
Narx ko‘rsatilmagan bo‘lsa, xaridor nima qilishi mumkin?
Birinchi navbatda sotuvchidan mahsulot narxi va sotish shartlari haqida aniq ma’lumot so‘rash mumkin.
Agar do‘konda narx ko‘rsatilmagan, narx yorlig‘i boshqa mahsulotga tegishli bo‘lsa yoki peshtaxtadagi va kassadagi narx o‘rtasida farq mavjud bo‘lsa, holatni tasdiqlovchi dalillarni saqlab qo‘yish foydali:
— narx yorlig‘ining fotosurati;
— mahsulotning fotosurati;
— to‘lov cheki;
— xarid vaqti;
— zarur bo‘lsa, boshqa tasdiqlovchi ma’lumotlar.
Muammo sotuvchi bilan hal bo‘lmasa, iste’molchi o‘z huquqlarini himoya qilish uchun vakolatli tashkilotlarga murojaat qilishi mumkin.
Raqobat qo‘mitasining iste’molchilar murojaatlari bo‘yicha 1159 qisqa raqamli Call-markazi ham mavjud.
“Narxlar tez-tez o‘zgaradi” degan vaj-chi?
Do‘kondagi narxlar o‘zgarishi mumkin. Ammo bu xaridor mahsulotning amaldagi narxi haqida ma’lumot olmasligi kerak degani emas.
Aksincha, sotuvchi xaridorga tovar haqida o‘z vaqtida, zarur, to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot berishi kerak.
Shu sababli narx o‘zgargan bo‘lsa, do‘kon tegishli narx ma’lumotini ham yangilashi lozim.
Faqat narxning o‘zi yetarlimi?
Har doim ham emas.
Qonunchilikda iste’molchiga tovar haqida nafaqat narx, balki boshqa muhim ma’lumotlar ham taqdim etilishi belgilangan.
Jumladan, mahsulotning asosiy xususiyatlari, ishlab chiqarilgan joyi, sotuvchi yoki ishlab chiqaruvchining ma’lumotlari, sotib olish va to‘lov shartlari, xizmat yoki yaroqlilik muddati, kafolat muddati kabi ma’lumotlar ham muhim.
Ayniqsa oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilishda ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddatiga e’tibor berish kerak. Qonunchilikda bunday ma’lumotlar ko‘rsatilishi lozim bo‘lgan tovarlarni tegishli ma’lumotsiz sotish uchun javobgarlik ham nazarda tutilgan.
Xaridor nimani yodda tutishi kerak?
Do‘konda xarid qilayotganda quyidagi oddiy qoidalarga amal qilish foydali:
Birinchidan, mahsulotni olishdan oldin uning narxini tekshiring.
Ikkinchidan, narx yorlig‘i aynan siz olayotgan mahsulotga tegishli ekaniga e’tibor bering.
Uchinchidan, peshtaxtadagi narx bilan kassadagi summa bir xil ekanini tekshiring.
To‘rtinchidan, xariddan keyin chekni saqlab qo‘ying.
Beshinchidan, mahsulot haqida zarur ma’lumot berilmasa yoki noto‘g‘ri ma’lumot berilsa, o‘z huquqingizni talab qilishdan tortinmang.
Xulosa
Do‘konda narxning ochiq ko‘rsatilishi shunchaki qulaylik emas. Bu xaridorning ongli tanlov qilishiga imkon beradigan muhim ma’lumot.
Xaridor mahsulotni sotib olishdan oldin qancha pul to‘lashini bilishga haqli. Sotuvchi esa mahsulot haqida, jumladan uning narxi va sotib olish shartlari haqida zarur, to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot berishi kerak.
Shuning uchun peshtaxtada narx yo‘q bo‘lsa yoki ko‘rsatilgan narx kassada o‘zgarib qolsa, “mayli, shunaqa ekan” deb ketish shart emas. Iste’molchi o‘z huquqini bilishi va uni talab qila olishi kerak.
