Bugungi kunda kundalik hayotimizda turli xil tovar va xizmatlardan foydalanamiz. Maishiy texnika, telefon, mebel, kiyim-kechak yoki boshqa mahsulot xarid qilganda, iste’molchi avvalo uning sifati va belgilangan talablarga mosligiga e’tibor qaratadi.
Ammo xariddan keyin mahsulotda nuqson aniqlansa, ko‘pchilik iste’molchi o‘zining qanday huquqlarga ega ekanini yoki sotuvchiga qanday talab bilan murojaat qilish mumkinligini bilmasligi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasining “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni bunday holatlarda iste’molchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilishning huquqiy asoslarini belgilaydi.
Nuqsonli tovar deganda nima tushuniladi?
Avvalo, xarid qilingan tovarning sifati, xususiyatlari yoki boshqa ko‘rsatkichlari bo‘yicha muammo mavjudligi aniqlansa, iste’molchi bu holatni e’tiborsiz qoldirmasligi kerak.
Qonunchilikda iste’molchining tovar haqida to‘liq va haqqoniy ma’lumot olish, shuningdek, tegishli sifat va xavfsizlik talablariga javob beradigan tovarni xarid qilish huquqi kafolatlangan.
“Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonunning 4-moddasida iste’molchining asosiy huquqlari, jumladan, tovar yoki xizmat haqida to‘g‘ri va to‘liq ma’lumot olish, tovarning sifatli va xavfsiz bo‘lishini talab qilish huquqlari belgilangan.
Tovarda nuqson aniqlansa, iste’molchi nima qilishi mumkin?
Agar xarid qilingan tovarning nuqsoni oldindan aytib o‘tilmagan bo‘lsa, iste’molchi qonunchilikda belgilangan tartibda o‘z talablarini qo‘yishga haqli.
Jumladan, “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonunning 13-moddasiga muvofiq, iste’molchi nuqsonli tovar bo‘yicha qonunda nazarda tutilgan talablarni qo‘yishi mumkin.
Bunday vaziyatda iste’molchi:
- tovarni tegishli sifatdagi boshqa tovarga almashtirishni;
- tovarning nuqsonlarini bartaraf etishni;
- qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa talablarni qo‘yishni talab qilishi mumkin.
Shu sababli sotuvchining “sotilgan tovar qaytarilmaydi” yoki “mahsulotni olgandan keyin javob bermaymiz” kabi umumiy vajlari har qanday vaziyatda iste’molchining qonuniy huquqlarini bekor qilib qo‘ymaydi. Masala tovarning turi, nuqsonning xususiyati va boshqa holatlarga qarab qonunchilik asosida baholanadi.
Xarid vaqtida hujjatlarni saqlash nega muhim?
Iste’molchi xarid qilganini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlab qo‘ygani ma’qul.
Bular jumlasiga:
- kassa yoki tovar cheki;
- shartnoma;
- kafolat hujjati;
- to‘lovni tasdiqlovchi hujjatlar;
- sotuvchi bilan yozishmalar;
- buyurtma va yetkazib berishga oid ma’lumotlar kirishi mumkin.
Mazkur hujjatlar iste’molchining sotuvchiga murojaatida xarid holatini tasdiqlash va yuzaga kelgan muammoni aniq bayon qilishda muhim ahamiyatga ega.
Sotuvchi muammoni hal qilmasa, nima qilish kerak?
Avvalo, sotuvchiga muammoni aniq bayon qilgan holda murojaat qilish tavsiya etiladi. Murojaatda tovar qachon va qayerdan xarid qilingani, qanday nuqson aniqlangani hamda iste’molchi nimani talab qilayotgani ko‘rsatilishi maqsadga muvofiq.
Agar masala sotuvchi tomonidan hal etilmasa, iste’molchi o‘zining buzilgan huquqlari yoki qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlarini himoya qilish uchun vakolatli davlat organlariga, shuningdek, qonunchilikda belgilangan tartibda sudga murojaat qilish huquqiga ega.
Iste’molchiga amaliy tavsiyalar
Xarid vaqtida quyidagi oddiy qoidalarga amal qilish ko‘plab muammolarning oldini olishga yordam beradi:
1. Xarid qilishdan oldin — tovarning xususiyatlari, narxi, kafolat shartlari va foydalanish tartibi bilan tanishing.
2. Xarid vaqtida — imkon qadar chek, shartnoma va boshqa tegishli hujjatlarni oling.
3. Tovarni qabul qilganda — uning tashqi holati va komplektligini tekshiring.
4. Nuqson aniqlansa — muammoni imkon qadar tezroq sotuvchiga ma’lum qiling.
5. Murojaat qilganda — talabingizni aniq va tushunarli bayon qiling hamda tegishli hujjatlarni ilova qiling.
Xulosa
Iste’molchi o‘z huquqlarini bilsa, xarid jarayonida yuzaga keladigan ko‘plab muammolarni qonuniy yo‘l bilan hal qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Eng muhimi, xarid vaqtida mahsulot haqida to‘liq ma’lumot olish, xaridni tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash va tovarning sifati bilan bog‘liq muammo yuzaga kelganda o‘z huquqlaridan qonunchilik doirasida foydalanishdir.
Huquqingizni biling — xaridda e’tiborli bo‘ling!
Huquqiy asos: O‘zbekiston Respublikasining “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni, xususan, 4 va 13-moddalar hamda iste’molchining buzilgan huquqlarini himoya qilishga oid normalar.
