Internet orqali telefon, maişiy texnika, kiyim-keçak yoki boşqa tovarga buyurtma beriş kundalik hayotimizning oddiy qismiga aylandi. Bir neça daqiqada tovar tanlanadi, tölov amalga oşiriladi va xaridor yetkazib berilişini kutadi. Ammo buyurtma qölga tekkanda muhim savol tuğiladi: jönatma qutisini kuryerning oldida oçiş kerakmi, olib ketiş punktida tekşiriş mumkinmi yoki uni uyga olib borib oçsa ham böladimi?
Bu savolning javobi nafaqat qulaylik, balki iste’molçi huquqlarini himoya qiliş uçun ham muhim. Çunki qutidan buyurtma qilinganidan boşqa rangdagi telefon, notöğri ölçamdagi kiyim, komplektsiz maişiy texnika yoki umuman işlamaydigan mahsulot çiqişi mumkin.
Eng muhim qoida: tovarni qabul qilib oliş çoğida uni tekşiriş imkoniyatidan foydalaning. Muammo aniqlansa, uni darhol qayd eting va dalillarni saqlang.
Qonun nima deydi?
Özbekiston Respublikasining «Elektron tijorat töğrisida»gi Qonuni 26-moddasida tovar namunasi yoki tavsifi böyiça sotilganda sotuvçi xaridorga şu namuna va tavsifga muvofiq tovarni taqdim etişi, şuningdek tovarni qabul qilib oliş çoğida uning butligini, yaroqliligini va iste’mol xususiyatlari töliq saqlanganligini tekşiriş imkoniyatini berişi şartligi belgilangan.
Demak, onlayn buyurtma berilgani xaridor tovarni tekşirmasdan qabul qilib olişi kerakligini anglatmaydi. Aksinça, tovarni buyurtma ma’lumotlariga soliştiriş, butligi va taşqi holatini közdan keçiriş muhim.
Şu bilan birga, qonunda har bir onlayn xaridor qutini faqat kuryerning köz öngida yoki faqat olib ketiş punktida oçişi şart, degan umumiy talab belgilanmagan. Şu sababli «qonuniy jihatdan qutini faqat kuryer oldida oçiş mumkin» deb qat’iy aytiş töğri emas.
Biroq amaliyotda eng xavfsiz yöl — tovarni olib ketiş punktida yoki kuryer hali ketmasidan oldin tekşiriş. Bu kamçilik aniqlanganda uning qaysi paytda mavjud bölganini qayd etiş va yetkazib beriş jarayoniga oid dalillarni saqlaşni osonlaştiradi.
Jönatma qutisini qayerda oçgan ma’qul?
1. Olib ketiş punktida
Agar buyurtmani marketpleysning olib ketiş punktidan olayotgan bölsangiz, imkoniyat mavjud bölganda qutini şu yerning özida oçib, tovarni tekşiring.
Quyidagilarga e’tibor bering:
- quti ezilmagan, yirtilmagan yoki namlanmaganmi;
- tovarning rangi, modeli va ölçami buyurtmaga mosmi;
- tovarda tirnaliş, siniş yoki boşqa taşqi nuqsonlar yöqmi;
- komplektda körsatilgan qismlar va aksessuarlar mavjudmi.
Kamçilik aniqlansa, uni xodimga körsating va holatni foto yoki video orqali qayd eting. Muammo hal etilmagunça, tovarni qabul qilişni tasdiqlovçi elektron belgilar yoki hujjatlarga nimani tasdiqlayotganingizni tuşunib, ehtiyotkorlik bilan munosabatda böling.
2. Kuryerdan qabul qilayotganda
Kuryer buyurtmani olib kelganda, avval qadoqning taşqi holatini közdan keçiring. Agar quti ezilgan, yirtilgan yoki oçilganga öxşasa, buni darhol qayd eting.
Imkon bölsa, qutini kuryer hali joyida turganida oçib, tovarni buyurtma ma’lumotlariga soliştiring. Agar kuryerning iş tartibi yoki yetkazib beriş şartlari tekşirişni çeklasa, marketpleysning qoidalarini aniqlaştiring va muammo bölsa, uni darhol platforma hamda sotuvçiga yozma ravişda bildiring.
3. Uyda oçişga töğri kelsa
Ba’zan xaridor qutini uyga olib borib oçadi. Bunday holatning özi iste’molçi huquqlarini avtomatik ravişda bekor qilmaydi. Özbekiston Respublikasining «Elektron tijorat töğrisida»gi Qonunining 26-moddasida tovarni közdan keçiriş va tekşiriş uçun örovini oçiş sababli tovar qiymatining pasayişi, agar bu xaridorning aybisiz yuz bergan bölsa, şartnomani bekor qiliş huquqidan mahrum etmasligi belgilangan.
Şunga qaramay, tovarni imkon qadar tezroq tekşiring. Qutini oçiş jarayonini videoga oliş, qadoqni va uning içidagi himoya materiallarini saqlaş keyinçalik yuzaga kelişi mumkin bölgan nizoda foydali dalil böladi.
Tovarni olganda nimalarni tekşiriş kerak?
Qutini oçişning özi yetarli emas. Tovarni buyurtma sahifasidagi ma’lumotlar bilan soliştiriş kerak.
Rang va model. Masalan, siz qora rangli, 256 GB xotirali, X modelidagi telefon buyurtma qildingiz. Ammo qutidan kök rangli, 128 GB xotirali, Y modelidagi telefon çiqdi. Bunday holatda tovar buyurtma tavsifiga mos kelmayotganini qayd eting.
Ölçam va xususiyatlar. Kiyim-keçak, poyabzal va boşqa tovarlarda ölçam, model, material yoki buyurtmada körsatilgan boşqa muhim xususiyatlarni tekşiring.
Komplekt va aksessuarlar. Qutida bölişi kerak bölgan qismlar, kabel, quvvatlagiç yoki boşqa aksessuarlar tovar tavsifida körsatilganiga muvofiqligini aniqlang.
Taşqi holat. Tovarda tirnaliş, yoriq, siniş, eziliş yoki boşqa nuqsonlar bor-yöqligini közdan keçiring.
Işlaş holati. Tovarni tekşiriş uçun zarur bölsa, uni işga tuşirib köring. Masalan, telefon yoqiladimi, ekran işlaydimi, maişiy texnikada körinadigan nuqsonlar bormi? Bunda işlab çiqaruvçi körsatmalariga amal qiling va tovarga zarar yetkazişi mumkin bölgan harakatlardan saqlaning.
Boşqa tovar yoki nuqsonli mahsulot çiqsa, nima qiliş kerak?
Bunday vaziyatda şoşilib quti va qadoqni taşlab yubormang, tovarni ta’mirlaşga urinmang va muammoni oğzaki aytiş bilangina çeklanmang.
Quyidagi tört qadamni bajaring.
Birinçi qadam — foto oling. Tovarning umumiy körinişi, nuqson, qadoqdagi şikast va komplektdagi yetişmovçiliklarni aniq tasvirga oling.
Ikkinçi qadam — video yozing. Agar telefon yoqilmasa yoki texnika işlamasa, bu holatni xavfsiz tarzda videoda qayd eting. Agar quti şikastlangan bölsa, qadoqni ham tasvirga oling.
Uçinçi qadam — buyurtma va tölov ma’lumotlarini saqlang. Buyurtma sahifasining skrinşoti, tovar tavsifi, tölov çeki, sotuvçi bilan yozişmalar va yetkazib berişga oid ma’lumotlarni saqlab qöying.
Törtinçi qadam — sotuvçiga yozma murojaat qiling. Qanday muammo aniqlanganini tuşuntiring, foto-videolarni ilova qiling va talabingizni aniq bayon eting.
Qonunning 26-moddasiga muvofiq, tovar namuna yoki tavsifga mos kelmasa, xaridor uni almaştirişni yoki tölangan pulni qaytarişni talab qiliş huquqiga ega. Bu huquqdan foydalanişda tovarning holati, foydalanilgan- foydalanilmagani va qonunda belgilangan boşqa şartlar ahamiyatga ega.
«Biz faqat yetkazib beramiz», deyişsa-çi?
Kuryer tovarni yetkazib beriş bilan şuğullanişi, marketpleys esa sotuvçiga savdo maydonçasini taqdim etişi mumkin. Ammo bu rollar bir xil emas.
Agar kuryer «Biz faqat yetkazib beramiz», desa, vaziyatni faqat şu gap bilan yakunlamang. Buyurtma hujjatlaridan sotuvçini aniqlang va unga yozma murojaat qiling. Zarur bölsa, marketpleysning qöllab-quvvatlaş xizmatiga ham xabar bering.
Sotuvçi va yetkazib beriş xizmatining vazifalari şartnoma hamda qonunçilikka boğliq. Şuning uçun har qanday holatda faqat kuryerni yoki faqat platformani ayblaşdan köra, buyurtmada qaysi taşkilot sotuvçi sifatida körsatilganini va muammo qaysi bosqiçda yuzaga kelganini aniqlaş muhim.
Xaridor yodda tutişi kerak bölgan tört qoida
1. QUTINI QABUL QILIŞDA OÇING — imkoniyat bölsa, tovarni olib ketiş punktida yoki kuryer ketişidan oldin tekşiring.
2. BUYURTMAGA SOLIŞTIRING — rang, model, ölçam, komplekt va taşqi holatga e’tibor bering.
3. NUQSONNI FOTO-VIDEOGA OLING — muammoni aniq va tuşunarli qilib qayd eting.
4. DALILLARNI SAQLANG — buyurtma skrinşoti, çek, qadoq va yozişmalarni öçirmang.
Xulosa
Onlayn xaridda qutining qayerda oçilganidan ham muhimroq jihat — tovarni öz vaqtida tekşiriş, aniqlangan kamçilikni qayd etiş va dalillarni saqlaşdir. Olib ketiş punktida yoki kuryer hali ketmaganida tekşiriş köp hollarda qulayroq va xavfsizroq yöl hisoblanadi. Ammo qutini uyda oçganingizning özi huquqlaringizdan avtomatik ravişda mahrum böldingiz, degani emas.
Esda tuting: onlayn buyurtma — bu faqat tölov va yetkazib beriş emas. Siz buyurtma qilgan tovarni oliş va qonun bilan belgilangan huquqlaringizni himoya qiliş imkoniyatiga ham egasiz.
Agar iste’molçilik huquqlaringiz buzilgan bölsa, dalillarni töplang, sotuvçiga yozma murojaat qiling va huquqiy maslahat oling. Özbekiston iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş jamiyatlari federasiyasining 1091 qisqa raqamli işonç telefoni orqali murojaat qoldirişingiz yoki onlayn şaklda murojaat.istemol.uz ga elektron murojaat yuborişingiz ham mumkin.
