Muddati o‘tgan bo‘lsa ham... iste’mol qilish mumkin bo‘lgan mahsulot bor!
U — ASAL!
Asalning ajoyib xususiyati shundaki, u to‘g‘ri sharoitda saqlanganda juda uzoq vaqt — hatto yillar davomida ham sifatini saqlashi mumkin. AQSh Qishloq xo‘jaligi vazirligi ma’lumotlarida ham asalni to‘g‘ri harorat va namlik sharoitida saqlaganda yillar davomida jiddiy sifat o‘zgarishlarisiz saqlash mumkinligi qayd etilgan.
Bunga sabab — asalda suv miqdorining nisbatan kamligi, shakar konsentratsiyasining yuqoriligi va tabiiy kislotaliligi. Bunday muhit ko‘plab mikroorganizmlarning ko‘payishi uchun noqulay.
Yana bir qiziq fakt: asalning qotib, kristallanib qolishi uning buzilganini anglatmaydi. Bu asal tarkibidagi glyukozaning tabiiy kristallanish jarayonidir.
Ammo bu yerda iste’molchi bilishi kerak bo‘lgan juda muhim jihat bor.
“Asal uzoq saqlanadi” degani “muddati o‘tgan asalni do‘kondan sotib olish mumkin” degani emas.
O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, yaroqlilik muddati o‘tgan tovarlarni qabul qilish va realizatsiya qilish taqiqlangan. Shuning uchun savdo rastasida muddati o‘tgan asal uchrasa, uning tabiiy xususiyati sotuvchini javobgarlikdan ozod qilmaydi.
Xo‘sh, unda “muddati o‘tgan asalni iste’mol qilish mumkin” degan fikr qayerdan kelib chiqadi?
Gap shundaki, oziq-ovqat mahsulotlaridagi sanalarning ma’nosi bir xil emas. Xalqaro amaliyotda ayrim sanalar mahsulotning eng yaxshi sifati saqlanadigan davrni, ayrimlari esa boshqa maqsadni anglatishi mumkin. AQSh Qishloq xo‘jaligi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, ayrim mahsulotlardagi sana xavfsizlik emas, asosan sifat ko‘rsatkichi hisoblanadi.
Shuning uchun iste’molchi “sana o‘tibdi — demak, albatta zahar” yoki aksincha “asal ekan — istalgancha iste’mol qilsa bo‘ladi” degan ikki keskin xulosaning birortasiga ham shoshilmasligi kerak.
Asalning yana bir muhim xususiyati bor: u qancha vaqt saqlanganidan qat’i nazar, saqlash sharoiti hal qiluvchi ahamiyatga ega. Idishning germetikligi, namlik va harorat mahsulot sifatiga ta’sir qiladi. Vaqt o‘tishi bilan asal rangi qorayishi va ayrim kimyoviy o‘zgarishlarga uchrashi ham mumkin.
Demak, asal — tabiatning “uzoq umr ko‘ruvchi” ne’matlaridan biri. Ammo iste’molchi uchun eng muhim qoida o‘zgarmaydi:
Muddati o‘tgan mahsulotni savdo rastasidan xarid qilmang! Yorliqni o‘qing, saqlash sharoitiga e’tibor bering va o‘z huquqlaringizni biling!
Chunki asal yillarga chidamli bo‘lishi mumkin, ammo iste’molchi huquqi muddatsiz himoya qilinadi!
Gulnoza NURTOYEVA,
Jizzax viloyati Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish hududiy birlashmasi raisi.
