Do‘konga kiramiz, savatni to‘ldiramiz, kassaga boramiz va uyga qaytamiz. Ammo xarid qilayotgan mahsulotimiz qachon ishlab chiqarilgan, muddati qachongacha, qanday sharoitda saqlangan yoki qadoqlari nega shishib ketgan — bunga hamma ham e’tibor beravermaydi. Aslida esa oziq-ovqat xaridida bir necha oddiy qoidaga amal qilishning o‘zi ko‘plab noxush holatlarning oldini olishi mumkin.
Bugun oziq-ovqat do‘konlarida tanlov juda katta. Bir xil mahsulotning o‘nlab turi, turli ishlab chiqaruvchilar, import va mahalliy mahsulotlar, aksiyalar va chegirmalar...
Ko‘p tanlov yaxshi, albatta. Lekin tanlov ko‘paygani sari xaridorning o‘zi ham hushyor bo‘lishi kerak.
Chunki mahsulotning chiroyli qadoqlangani uning sifatli ekanini anglatmaydi. “Aksiya” degan yozuv esa har doim ham eng yaxshi tanlov degani emas.
Xo‘sh, oziq-ovqat xarid qilayotganda nimalarga qarash kerak?
1-qoida: Yaroqlilik muddatini tekshirmasdan olmang
Bu — eng oddiy va eng muhim qoida.
Mahsulotni savatga solishdan oldin qadoqdagi:
ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddatini
albatta tekshiring.
Ayniqsa:
-
sut;
-
qatiq;
-
kefir;
-
tvorog;
-
kolbasa;
-
go‘sht;
-
baliq;
-
tuxum;
-
bolalar oziq-ovqati;
-
shirinliklar
kabi tez buziladigan mahsulotlarda bunga jiddiy e’tibor berish kerak.
Ba’zan xaridor mahsulotning faqat old tomoniga qaraydi. Orqa tarafdagi sanani esa tekshirmaydi.
“Uyga borgach ko‘raman” deyish esa yaxshi odat emas.
Mahsulotni do‘konning o‘zida tekshiring.
Yana bir jihat: muddati tugashiga bir-ikki kun qolgan mahsulotni “baribir ishlatib yuboraman” deb olishdan oldin uni qachon iste’mol qilishingizni hisobga oling.
2-qoida: Qadoq shikastlangan bo‘lsa, shoshilmang
Mahsulotning qadoqlanishi ham uning xavfsizligi uchun muhim.
Qadoq:
-
yirtilgan;
-
teshilgan;
-
ochilgan;
-
shishgan;
-
ezilgan;
-
oqayotgan;
-
namlangan
bo‘lsa, bunday mahsulotni olishga shoshilmang.
Ayniqsa konserva bankalariga e’tiborli bo‘ling.
Bankaning qopqog‘i yoki tanasi shishgan, zanglagan yoki jiddiy shikastlangan bo‘lsa, “ichidagi yaxshi bo‘lsa kerak” deb tavakkal qilish kerak emas.
Xuddi shuningdek, vakuumli qadoqning o‘z holatini yo‘qotgani ham e’tibordan chetda qolmasligi kerak.
Xalq orasida:
“Qadoqning ichi yaxshi bo‘lsa bo‘ldi”
degan qarash bor.
Aslida esa qadoqning o‘zi ham mahsulotni tashqi ta’sirdan himoya qiladi.
3-qoida: Narxga emas, mahsulot miqdoriga ham qarang
Do‘konda eng ko‘p ko‘zga tashlanadigan narsa — narx.
Masalan:
“18 900 so‘m”
degan yozuvni ko‘ramiz va:
— Arzon ekan, — deb savatga solamiz.
Lekin mahsulotning og‘irligi qancha?
1 kilogrammmi? 500 grammmi? 300 grammmi?
Mana shu savol ham muhim.
Bir mahsulot 20 ming so‘m, boshqasi 25 ming so‘m bo‘lishi mumkin. Bir qarashda birinchisi arzon.
Ammo birinchisi 400 gramm, ikkinchisi 1 kilogramm bo‘lsa, vaziyat butunlay o‘zgaradi.
Shuning uchun xarid paytida 100 gramm, 1 kilogramm yoki 1 litrga to‘g‘ri keladigan narxni solishtirish foydali.
Bu nafaqat oziq-ovqat xavfsizligi, balki oilaviy budjet uchun ham muhim.
4-qoida: “Aksiya” yozuviga aldanib qolmang
Supermarketlarda:
“Chegirma!”
“Aksiya!”
“Faqat bugun!”
“Eng arzon narx!”
kabi yozuvlarni ko‘p uchratamiz.
Bunday yozuvlar xaridorning e’tiborini tortishi tabiiy.
Ammo aksiya bor ekan deb, mahsulotni tekshirmasdan olish kerak emas.
Avvalo:
Narxi qancha edi?
Hozir qancha bo‘ldi?
Yaroqlilik muddati qachongacha?
Aksiya qaysi mahsulotga tegishli?
degan savollarga javob toping.
Ba’zan chegirmadagi mahsulotning yaroqlilik muddati tugashiga yaqin bo‘lishi mumkin.
Bu uning albatta yomon mahsulot ekanini anglatmaydi. Lekin xaridor uni qachon iste’mol qilishini hisobga olishi kerak.
Yana bir muhim jihat — peshtaxtadagi narx bilan kassadagi narxni tekshirish.
Agar farq bo‘lsa, kassaning o‘zida aniqlashtiring.
5-qoida: Mahsulot qanday sharoitda saqlanganiga qarang
Yaroqlilik muddati joyida. Qadoq ham yaxshi.
Ammo mahsulot qanday sharoitda saqlangan?
Bu savolni ham unutmaslik kerak.
Masalan, muzlatilgan mahsulot muzlatkichda tegishli haroratda saqlanishi kerak.
Agar muzlatilgan mahsulot:
-
erib ketgan;
-
qayta muzlaganga o‘xshasa;
-
qadoq ichida haddan tashqari ko‘p muz paydo bo‘lgan bo‘lsa;
-
qadoqlanishi shikastlangan bo‘lsa,
uni olishdan oldin yaxshilab o‘ylab ko‘ring.
Sut va sut mahsulotlari ham tegishli haroratda saqlanishi muhim.
Xaridor faqat “muddati o‘tmagan” degan ma’lumot bilan cheklanib qolmasligi kerak.
Mahsulotning saqlanish sharoiti ham uning sifatiga ta’sir qiladi.
6-qoida: Tarkibini o‘qishga erinmang
Mahsulotning old tomonida chiroyli yozuv:
“Tabiiy”
“Foydali”
“Vitaminlarga boy”
“Shakarsiz”
degan ma’lumotlar bo‘lishi mumkin.
Lekin xaridorning eng asosiy e’tibori qadoqning orqa tomonidagi tarkib va oziqaviy qiymat haqidagi ma’lumotlarga qaratilishi kerak.
Ayniqsa ma’lum mahsulotlarga allergiyasi bo‘lganlar, bolalar uchun oziq-ovqat olayotganlar yoki ovqatlanishiga alohida e’tibor beradiganlar tarkibni yaxshilab o‘qib chiqishi kerak.
Mahsulot tarkibida nimalar borligini bilmasdan faqat reklamadagi yozuvga ishonish to‘g‘ri emas.
Oddiy qoida:
Old tomon reklama qiladi, orqa tomon ma’lumot beradi.
Shuning uchun qadoqni aylantirib, ma’lumotlarni o‘qib chiqing.
7-qoida: Xariddan keyin chekni oling va tekshiring
Oziq-ovqat xaridida ham chek kerakmi?
Albatta.
“Non, sut, tuxum oldim, chek nima qiladi?” deb o‘ylamang.
Chek xaridni tasdiqlovchi muhim hujjat.
Ayniqsa katta miqdorda xarid qilgan bo‘lsangiz, chekni albatta oling.
Kassadan uzoqlashishdan oldin:
-
mahsulotlar sonini;
-
narxlarni;
-
chegirmalarni;
-
jami summani
tekshirib chiqing.
Masalan, siz ikki dona sharbat olgan bo‘lsangiz, chekda uch dona urilib qolmaganmi?
Yoki peshtaxtada 15 ming so‘m turgan mahsulot kassada 18 ming so‘m bo‘lib qolmaganmi?
Buni o‘sha joyning o‘zida aniqlash ancha oson.
Yana bir muhim qoida: oziq-ovqatni xarid qilish tartibi ham ahamiyatli
Supermarketda savatchani to‘ldirishda ham ma’lum tartibga amal qilish foydali.
Masalan, avval:
quruq mahsulotlar,
keyin:
meva-sabzavotlar,
undan keyin:
sovutilgan va muzlatilgan mahsulotlar
olinsa ma’qul.
Muzlatilgan yoki tez buziladigan mahsulotlarni xariddan keyin uzoq vaqt issiq joyda olib yurish ham yaxshi emas.
Ayniqsa yozning issiq kunlarida bu masalaga jiddiyroq qarash kerak.
Go‘sht, baliq va sut mahsulotlarida ikki karra ehtiyot bo‘ling
Barcha oziq-ovqat mahsulotiga bir xil qarab bo‘lmaydi.
Tez buziladigan mahsulotlarda xavfsizlik masalasi yanada muhim.
Go‘sht yoki baliq xarid qilayotgan bo‘lsangiz, uning:
rangi, hidi, qadoqlanishi, yaroqlilik muddati va saqlash sharoitiga
e’tibor bering.
Sut, qatiq, tvorog kabi mahsulotlarda ham qadoq shikastlanmaganiga va mahsulot belgilangan haroratda saqlanayotganiga qarang.
Agar mahsulotning ko‘rinishi yoki hidi shubhali bo‘lsa, “arzon ekan” deb tavakkal qilish shart emas.
Meva va sabzavotlarda ham hushyor bo‘ling
Meva-sabzavotlarda yaroqlilik muddati yozilmagan bo‘lishi mumkin.
Bu holatda xaridorning o‘zi mahsulotning tashqi holatini baholaydi.
Mahsulot:
-
chirigan;
-
mog‘orlagan;
-
juda yumshab ketgan;
-
ezilgan;
-
shikastlangan
bo‘lsa, yaxshiroq variantini tanlang.
Bir dona chirigan mahsulotni boshqa sog‘lom mahsulotlar orasiga qo‘yib yubormaslik ham kerak.
Eng muhimi — shoshilmaslik
Oziq-ovqat xaridida eng katta xatolardan biri — shoshilish.
Do‘konda navbat ko‘p.
Telefon jiringlayapti.
Uyda ish kutyapti.
Natijada mahsulotni qo‘lga oldik, narxiga qaradik va savatga tashladik.
Aslida esa mahsulotni tekshirish uchun bir necha soniya kifoya.
Sanasi qayerda?
Qadoq joyidami?
Og‘irligi qancha?
Narxi qancha?
Qanday saqlangan?
Shu savollarning o‘zi ko‘p narsani hal qiladi.
Oziq-ovqat xaridida yodda tutish kerak bo‘lgan 7 qoida
Qisqacha takrorlaymiz:
1. Yaroqlilik muddatini tekshiring.
2. Qadoqning shikastlanmaganiga qarang.
3. Narx bilan birga mahsulotning og‘irligi va hajmini solishtiring.
4. Aksiya yozuviga ko‘r-ko‘rona ishonmang.
5. Saqlash sharoitiga e’tibor bering.
6. Tarkibi va mahsulot haqidagi ma’lumotlarni o‘qing.
7. Chekni oling, tekshiring va saqlang.
Xulosa
Oziq-ovqat xaridida ehtiyotkorlik — ortiqcha ovora bo‘lish emas. Bu, avvalo, o‘z oilangiz salomatligi va cho‘ntagingizni himoya qilishdir.
Do‘konda mahsulotning chiroyli qadoqlangani yoki “aksiya”da turgani hali uni savatga solish uchun yetarli sabab emas.
Sanaga qarang. Qadoqni tekshiring. Narxni solishtiring. Tarkibini o‘qing. Saqlash sharoitini ko‘ring. Kassada chekni tekshiring.
Xalqona qilib aytganda:
“Bir qarab olgan — ming pushaymon bo‘lmaydi”.
Do‘konda mahsulotni tanlashga sarflangan bir necha soniya keyinchalik sifatsiz oziq-ovqat, ortiqcha xarajat yoki boshqa muammolarning oldini olishi mumkin.
