Isitiş uskunasini tanlaşda faqat narx va quvvatga emas, uning sifati, xavfsizligi, kafolati va foydalaniş şartlariga ham e’tibor qaratiş lozim. Zero, iste’molçining huquqlari tovar sotib olinganidan keyin emas, balki xarid jarayonining özidayoq ta’minlanişi kerak.
Qiş mavsumi yaqinlaşişi bilan xonadonlarni isitiş vositalariga bölgan talab ortib boradi. Elektr isitgiçlar, gaz qozonlari, kömir va ötinda işlaydigan peçlar, turli muqobil isitiş qurilmalari aholi tomonidan faol xarid qilinadi.
Bunday şaroitda iste’molçilarning asosiy vazifasi nafaqat xonadonni isitiş uçun mos vositani topiş, balki xarid qilinayotgan mahsulotning sifati va xavfsizligiga işonç hosil qilişdan iboratdir.
Xariddan oldin nimalarni tekşiriş kerak?
Avvalo, isitiş uskunasi xonadonning şaroiti va mavjud muhandislik tarmoqlariga mos kelişi lozim.
Elektr isitgiç xarid qilayotganda uning quvvati, elektr energiyasi sarfi, qizib ketişdan himoyalaş tizimi, elektr simlari va ulaniş qismlarining sifatiga e’tibor beriş zarur. Uskunaning texnik pasporti, işlab çiqaruvçisi va kafolat muddati haqida ma’lumot oliş kerak.
Gazda işlaydigan qozon va isitiş peçlarini tanlaşda esa ularning texnik xususiyatlari, qaysi turdagi yoqilğiga möljallangani, xavfsizlik avtomatikasi mavjudligi va işlab çiqaruvçi belgilagan örnatiş talablarini örganiş muhim. Xususan, gaz qozonlarida tutun çiqariş va havo kiritiş tizimlari uskuna modeliga muvofiq bölişi, tegişli maxsus materiallardan foydalanilişi lozim.
Kömir va ötinda işlaydigan peçlarni xarid qilişda ularning konstruksiyasi, metall va payvandlaş sifati, eşiklari, yopqiçlari hamda möriga ulaniş imkoniyatlarini tekşiriş maqsadga muvofiq.
Barça holatlarda xaridor mahsulotning foydalaniş yöriqnomasi, texnik hujjatlari, kafolat şartlari va sotuvçi haqidagi ma’lumotlarni talab qiliş huquqiga ega.
Arzon tovar har doim ham tejamkor xarid emas.
Amaliyotda ayrim iste’molçilar isitiş uskunalarini bozordagi eng arzon takliflar asosida yoki ijtimoiy tarmoqlardagi e’lonlar orqali xarid qilişadi. Bunda mahsulotning kelib çiqişi, işlab çiqaruvçisi, sifati va kafolat şartlari yetarliça örganilmaydi.
Aslida, xaridor sotuvçidan tovarning asosiy xususiyatlari, işlaş tartibi, energiya yoki yoqilği sarfi, xizmat körsatiş şartlari va mavjud çeklovlar haqida töliq hamda işonçli ma’lumot olişga haqli.
Tovarning narxi arzon bölişi uning sifatsizligini anglatmaydi. Biroq hujjatsiz, texnik tavsiflari noma’lum va işlab çiqaruvçisi aniq körsatilmagan mahsulotni xarid qiliş iste’molçi uçun ortiqça tavakkalçilik tuğdiradi.
Şuningdek, tovarni yetkazib beriş, örnatiş va işga tuşiriş xizmatlari alohida haq evaziga bajariladimi, kafolat qaysi holatlarga tatbiq etiladi, bu haqda xariddan oldin aniq kelişib oliş kerak.
Nuqsonli tovar xarid qilinsa, iste’molçi qanday huquqlarga ega?
«Iste’molçilarning huquqlarini himoya qiliş töğrisida»gi Qonunga muvofiq, iste’molçi tegişli sifatdagi tovarni xarid qiliş, tovar va uning xususiyatlari haqida töliq ma’lumot oliş, hayoti va soğliği uçun xavfsiz mahsulotdan foydalaniş huquqiga ega.
Agar xarid qilingan isitiş uskunasida nuqson aniqlansa, iste’molçi qonunda belgilangan şartlar asosida:
- tovarni aynan şunday marka va modeldagi sifatli tovarga almaştirişni;
- tovarni boşqa marka yoki modeldagi tovarga tegişli qayta hisob-kitob asosida almaştirişni;
- tovardagi nuqsonlarni bepul bartaraf etişni;
- tovar narxini mutanosib ravişda kamaytirişni;
- qonunda nazarda tutilgan asoslar mavjud bölganda şartnomani bekor qilib, tölangan mablağni qaytarişni talab qiliş huquqiga ega.
Buning uçun iste’molçi, avvalo, sotuvçiga yozma murojaat qilişi, nuqsonni foto yoki video orqali qayd etişi va xaridni tasdiqlovçi hujjatlarni saqlaşi maqsadga muvofiq.
Tovarni örnatiş yoki montaj qiliş xizmati sifatsiz bajarilgan bölsa, xizmat körsatuvçi taşkilotga nisbatan ham qonuniy talablar qöyiş mumkin. Masalan, gaz qozonini işlab çiqaruvçi talablariga zid ravişda örnatiş, elektr uskunasi uçun talabga javob bermaydigan ulaniş vositalaridan foydalaniş kabi holatlar xizmat sifati va xavfsizligi nuqtai nazaridan baholanişi lozim.
Muhim jihati şundaki, iste’molçi nuqsonni bartaraf etiş bahonasida xavfli uskunani özboşimçalik bilan ta’mirlaşga urinmasligi kerak. Bunday işlarni tegişli mutaxassislarga topşiriş zarur.
Sifatli xizmat va xavfsiz foydalaniş ham iste’molçi manfaatidir.
Isitiş uskunasini xarid qiliş bilan boğliq munosabatlar faqat sotuvçi va xaridor örtasidagi oldi-sotdi bilan çeklanmaydi. Uskunani örnatiş, sozlaş, texnik xizmat körsatiş va ta’mirlaş jarayonlarida ham iste’molçilar huquqlari ta’minlanişi şart.
Xizmat körsatuvçi taşkilot bajariladigan işning xususiyatlari, narxi, muddati va kafolat şartlari haqida oldindan ma’lumot berişi, işni belgilangan texnik talablarga muvofiq bajarişi lozim.
Iste’molçilar esa gaz, elektr va qattiq yoqilğida işlaydigan isitiş vositalarini işlab çiqaruvçi yöriqnomasiga muvofiq işlatişi, ventilyasiya va dudburon tizimlarini tösib qöymasligi, zarur texnik körik va xizmatlarni öz vaqtida taşkil etişi kerak.
Is gazi va tabiiy gazdan ogohlantiruvçi signalizatorlardan foydalaniş ham xonadonda xavfsizlikni ta’minlaşga xizmat qiladi. Bunday qurilmalarni tanlaşda ularning vazifasi, aniqlaydigan gaz turi, texnik xususiyatlari va işlaş muddatiga e’tibor beriş lozim.
Xulosa qilib aytganda, qiş mavsumiga tayyorgarlik faqat isitiş uskunasini xarid qilişdan iborat emas. Bu jarayonda iste’molçi öz huquqlarini bilişi, sifatli tovar va xizmatni talab qilişi, xarid hujjatlarini saqlaşi hamda xavfsizlik talablariga amal qilişi muhim.
Zero, huquqiy savodxon iste’molçi — öz mablağini, oilasining osoyiştaligini va salomatligini himoya qila oladigan iste’molçidir.
