Toshkent viloyatida monitoring barcha sohalarda davom etmoqda: Nurafshonda muzlatkichdagi muddati o’tgan yogurt aniqlandi

Toshkent viloyati Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari hududiy birlashmasi viloyatning barcha tuman va shaharlarida monitoring o’tkazmoqda. Nurafshon shahrida savdo shaxobchasi muzlatkichidagi sut mahsulotining yaroqlilik muddati tugagani aniqlandi. Qonun nima deydi va xaridor nimalarga e’tibor berishi kerak?
Hududiy birlashma monitoring ishlarini ayrim joylar yoki bitta soha bilan cheklamaydi. Savdo shaxobchalari va bozorlardan tortib ta’lim muassasalarigacha, xizmat ko’rsatish joylaridan umumiy ovqatlanish korxonalarigacha deyarli hamma sohada o’rganish va kuzatuv ishlari olib borilmoqda. Barcha tuman va shaharlarda jamiyatlar federatsiya va hududiy birlashma buyrug’iga asosan monitoringni davom ettirmoqda. Maqsad bitta: iste’molchi huquqlari amalda qanday ta’minlanayotganini yaqindan ko’rish, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishga ko’maklashish va aholining huquqiy bilimini oshirish.
Navbatdagi monitoring Nurafshon shahrida o’tdi.
Nurafshon shahar jamiyati vakillari savdo shaxobchalaridan biriga tashrif buyurib, mahsulotlarning yorlig’i, narxi va saqlanish sharoitini kuzatdi. Jamiyat vakili do’kon muzlatkichidagi sut mahsulotlarini ko’zdan kechirib, ikki bo’lakli qadoqlangan shaftolili yogurtni qo’liga oldi.
Qadoqqa sana va vaqt bosilgan edi: ishlab chiqarilgan sana 2026-yil 2-iyun, yaroqlilik muddati esa 2026-yil 2-oktyabr. Ya’ni mahsulotning muddati allaqachon tugagan, biroq u hamon muzlatkichda, sotuvdagi mahsulotlar orasida turardi.
Bu holat ayniqsa e’tiborni tortadi, chunki mevali yogurt asosan bolalar uchun xarid qilinadi. Qadoq butun, rasm ishtahali, mahsulot sovuq muzlatkichda turibdi. Ota-ona bunday mahsulotga ishonadi, ko’pincha eng muhim narsa, ya’ni muddatni tekshirishni esa unutadi.
Iste’molchi huquqlari va oziq-ovqat xavfsizligi O’zbekistonda ikkita asosiy qonun bilan tartibga solinadi.
«Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to’g’risida»gi Qonun. Bu qonun 1996-yil 26-aprelda qabul qilingan, 221-I-son bilan ro’yxatga olingan. Qonun xaridorga mahsulot va xizmatning xavfsizligi, uning sifati, narxi, ishlab chiqaruvchisi va yaroqlilik muddati haqida to’liq va ishonchli ma’lumot olish, huquqi buzilganda esa uni himoya qilish va zararning o’rnini qoplashni talab etish huquqini beradi. Ya’ni iste’molchi nafaqat mahsulotni sotib oladi, balki u haqida to’g’ri ma’lumot olishga ham haqli. Yaroqlilik muddati o’tgan mahsulotni sotuvga qo’yish xaridorning aynan shu huquqini buzadi.
«Oziq-ovqat mahsulotining sifati va xavfsizligi to’g’risida»gi Qonun. Bu qonun 1997-yil 30-avgustda qabul qilingan, 483-I-son bilan ro’yxatga olingan. Qonun aholini sifatli va xavfsiz oziq-ovqat mahsuloti bilan ta’minlashning huquqiy asoslarini belgilab beradi. Bu qonun oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotish jarayonida xavfsizlik talablariga rioya qilinishini nazarda tutadi. Sut mahsuloti kabi tez buziladigan tovarlar uchun saqlash sharoiti va muddatga rioya qilish ayniqsa muhim. lexlex
Ikkala qonun ham tadbirkorning mas’uliyatini aniq belgilaydi: sotuvga qo’yilgan mahsulot xavfsiz, yorlig’i to’liq, muddati o’tmagan bo’lishi kerak. Buni nazorat qilish va xaridorga to’g’ri ma’lumot berish tadbirkorning vazifasi.
Eslatma: bu qonunlarga vaqt o’tishi bilan o’zgartish va qo’shimchalar kiritilgan bo’lishi mumkin. Oziq-ovqat xavfsizligi bo’yicha alohida yangi qonun ishlab chiqilgani ham ma’lum, shuning uchun amaldagi tahrirni lex.uz sayti orqali tekshirib turish foydali.
Nega sut mahsulotlarida muddat ayniqsa muhim
Yogurt, qatiq, qaymoq, tvorog, pishloq, sut kabi mahsulotlar tez buziladigan mahsulotlar turkumiga kiradi. Ularning tarkibi mikroorganizmlar ko’payishi uchun qulay muhit. Muzlatkich ularning ko’payishini sekinlashtiradi, lekin yaroqlilik muddatini cheksiz uzaytirmaydi. Muddat o’tgach, mahsulot ko’rinishi, hidi va mazasi deyarli o’zgarmagandek tuyulishi mumkin, xavf esa saqlanib qoladi.Muddati o’tgan sut mahsulotlari ovqatdan zaharlanish sabablaridan biri bo’lishi mumkin. Bolalarning organizmi zaifroq bo’lgani uchun ularda zaharlanish og’irroq kechadi, suvsizlanish ham tezroq rivojlanadi. Muddati o’tgan mahsulotni iste’mol qilgandan so’ng quyidagi belgilar paydo bo’lishi mumkin:
qorin og’rig’i va ko’ngil aynishi;
qusish;
ich ketishi;
harorat ko’tarilishi;
holsizlik va suvsizlanish belgilari.
Bola shunday holatga tushsa, kutib turmasdan shifokorga murojaat qilish zarur.
Bolalarga sut mahsuloti olayotganda nimalarga e’tibor berish kerak
1. Muddatni avval o’qing. Mahsulotni muzlatkichdan olishingiz bilan yaroqlilik muddatini toping, keyin narxga qarang. Muddat qadoqning ustki qismiga, yon tomoniga yoki tagiga bosilgan bo’lishi mumkin. Bosma yozuv xira yoki mayda bo’lsa, yorug’ga tutib o’qing. O’qiy olmasangiz, mahsulotni olmang.
2. Ikki sanani adashtirmang. Qadoqda ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddati alohida yoziladi. Birinchisi mahsulot qachon tayyorlangani, ikkinchisi qachongacha iste’mol qilish mumkinligini bildiradi.
3. Muddati tugayotgan mahsulotni bola uchun olmang. Sut mahsulotida “bugun yoki ertaga tugaydi” degan mahsulotni olmagan ma’qul.
4. Muzlatkichning orqa qatoriga ham qarang. Yangi mahsulot ko’pincha orqada, eskisi oldinda turadi. Bitta mahsulotning sanasiga qarab to’xtab qolmang.
5. Muzlatkichning ishlashiga e’tibor bering. Ichi sovuqmi, suv yig’ilib qolmaganmi, mahsulotlar sovuq zonada turibdimi? Sovutish rejimi buzilsa, muddati o’tmagan mahsulot ham buzilishi mumkin.
6. Qadoq butunligini ko’ring. Yirtilgan, shishgan, qopqog’i ko’tarilgan, ichidan suyuqlik oqqan qadoqdagi mahsulotni olmang. Shishgan qopqoq ichida gaz hosil bo’lganini, ya’ni mahsulot buzilayotganini bildirishi mumkin.
7. Yorliqdagi ma’lumotni o’qing. Tarkib, ishlab chiqaruvchi, saqlash sharti, sana aniq ko’rsatilgan bo’lishi kerak. Allergiyasi bor bola uchun tarkibni o’qish ayniqsa muhim.
8. Chiroyli qadoq va turli belgilar muddatni almashtirmaydi. Qadoqdagi rasmlar va yozuvlar muddati o’tgan mahsulotni xavfsiz qilmaydi.
9. Uyda ham tekshiring. Bolaga berishdan oldin mahsulotning ko’rinishi, hidi va quyuqligiga qarang. Lekin faqat tashqi belgilarga ishonmang, chunki muddati o’tgan mahsulot ko’rinishidan sezilmasligi mumkin.
10. Chekni saqlang. Chek sifatsiz yoki muddati o’tgan mahsulot bo’yicha murojaat qilishda asosiy dalil bo’ladi.
Muddati o’tgan mahsulot sotib olib qo’ysangiz
Mahsulotni bolaga bermang. Bergan bo’lsangiz, bolaning holatini kuzating.
Qadoq va chekni saqlang, qadoqdagi sanani aniq ko’rinadigan qilib suratga oling.
Bola o’zini yomon sezsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qiling.
Sotuvchiga murojaat qilib, qonunda belgilangan tartibda mahsulotni almashtirish yoki pulni qaytarishni talab qiling.
Natija bo’lmasa, jamiyatga murojaat qiling. Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyati murojaatni o’rganib, kerakli yo’nalishda ish olib boradi.
Tadbirkorlarga tavsiyalar
Monitoringning maqsadi jazolash emas, savdo madaniyatini yaxshilash. Jamiyat vakillari tadbirkorlar bilan suhbatlashib, sut mahsulotlari bilan ishlashda quyidagilarga rioya qilishni tavsiya etdi:
sut mahsulotlarining muddatini har kuni tekshirib, muddati o’tganini muzlatkichdan darhol olib tashlash;
mahsulot qabul qilishda yaroqlilik muddati va yorlig’ni tekshirish;
muzlatkichning ishlashi va haroratini doimiy nazorat qilish;
yangi mahsulotni orqaga, eskisini oldinga qo’yib, muddati yaqin tovarlarni avval sotish;
muddati ko’rsatilmagan yoki o’qib bo’lmaydigan mahsulotni sotuvga qo’ymaslik.
Muddati o’tgan mahsulot ko’pincha tasodifan yoki nazorat yetishmagani uchun sotuvda qolib ketadi. Lekin xaridor, ayniqsa bolasi uchun mahsulot olayotgan ota-ona uchun oqibat bir xil: salomatlikka zarar yetishi mumkin. Halol savdo qilgan tadbirkor ishonchni qozonadi, bir marta ishonchni yo’qotgan do’konga esa xaridor qaytib kelmaydi.
Jim turmang  Muddati o’tgan yoki muddati ko’rsatilmagan mahsulotga duch kelsangiz, uni sotib olmaslik bilan cheklanmang. Sotuvchiga ogohlantirish bering va jamiyatga xabar qiling. Shunda o’sha mahsulotni boshqa bir ota-ona bolasi uchun sotib olib, zarar ko’rmaydi.
Toshkent viloyati hududiy birlashmasi viloyatning barcha tuman va shaharlarida, savdo, ta’lim, xizmat ko’rsatish va boshqa sohalarda monitoring hamda ma’rifiy tadbirlarni davom ettirmoqda. Maqsad aniq: iste’molchi o’z huquqini bilsin, tadbirkor esa sifatli va halol savdo qilishga intilsin.
Agar siz ham iste’molchilar huquqlarini himoya qilishga hissa qo’shmoqchi bo’lsangiz, jamiyatimizga a’zo bo’lishingiz mumkin. Huquqingiz buzilgan bo’lsa, murojaat qilishdan tortinmang.

📍 Toshkent viloyati Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari hududiy birlashmasi