Do’kondan nima olayotganingizni bilasizmi? Monitoringda muddati o’tgan va muddati ko’rsatilmagan mahsulotlar uchramoqda

Quyi Chirchiq tumani jamiyati savdo shaxobchalarida o’rganish va kuzatuv ishlarini olib bormoqda. Monitoring davomida yaroqlilik muddati o’tgan hamda muddati umuman ko’rsatilmagan mahsulotlar borligi aniqlanmoqda. Xaridor bunday holatda o’zini qanday himoya qilishi mumkin?
Do’kon peshtaxtasi oldida biz odatda bir necha soniya ichida qaror qabul qilamiz: mahsulotni tanlaymiz, narxini so’raymiz, savatga solamiz. Aynan shu qisqa daqiqada eng muhim ma’lumot e’tibordan chetda qolib ketadi, ya’ni mahsulot yaroqlilik muddati o’tmaganmi, yorlig’ida kerakli yozuvlar bormi. Quyi Chirchiq tumani jamiyati tuman hududidagi savdo shaxobchalarida o’tkazayotgan monitoring shu muammoning amaldagi ko’rinishini ochib bermoqda.
Federatsiya va hududiy birlashma buyrug’iga asosan jamiyat rahbari savdo shaxobchalaridan biriga tashrif buyurib, javonlardagi mahsulotlar bilan yaqindan tanishdi. Un, makaron, shakar, konserva, tuzlamalar, sharbat va gazlangan ichimliklar, shirinliklar, muzqaymoq, sut va go’sht mahsulotlari, halva, chips, tez tayyorlanadigan ovqatlar kabi turli toifadagi tovarlar ko’zdan kechirildi. Jamiyat rahbari mahsulotlardan birini qo’liga olib, uning qadog’ini batafsil o’rgandi, tadbirkor bilan qonun talablari yuzasidan suhbatlashdi.
Monitoring natijasida muhim holat ma’lum bo’ldi: savdo shaxobchalarida yaroqlilik muddati o’tgan yoki muddati umuman ko’rsatilmagan mahsulotlar uchramoqda. Bu holat faqat tadbirkorning emas, har bir xaridorning ham e’tiborini talab qiladi, chunki bunday mahsulot salomatlikka bevosita xavf solishi mumkin.
Nega yaroqlilik muddati bu qadar muhim?
Yaroqlilik muddati mahsulot qancha vaqt davomida xavfsiz va sifatli holda iste’mol qilinishi mumkinligini ko’rsatadi. Muddati o’tgan oziq-ovqat tashqi ko’rinishidan, hidi yoki mazasidan o’zgarmagandek tuyulishi mumkin, lekin ichida zararli mikroorganizmlar ko’payib ulgurgan bo’ladi. Natijada oshqozon-ichak buzilishi, zaharlanish va boshqa jiddiy oqibatlar kelib chiqishi mumkin. Bolalar, keksalar, homilador ayollar va surunkali kasalligi bo’lgan odamlar uchun bu xavf yanada yuqori.
Muddati ko’rsatilmagan mahsulot esa xaridorni butunlay ma’lumotsiz qoldiradi. U mahsulot qachon tayyorlangani va qachongacha iste’mol qilish mumkinligini bilmaydi, ya’ni ko’r-ko’rona tanlov qilishga majbur bo’ladi. Qonun esa iste’molchiga aniq va to’liq ma’lumot olish huquqini beradi. Yorlig’ida kerakli ma’lumot bo’lmagan mahsulotni sotuvga qo’yish iste’molchining shu huquqini buzadi.
Do’konda mahsulot tanlashda nimalarga e’tibor berish kerak
Quyidagi oddiy qoidalar xaridorni ko’plab muammolardan asraydi. Ularni bir marta odat qilib olsangiz, keyin deyarli sezmasdan bajarasiz.
1. Avval yaroqlilik muddatini qidiring
Mahsulotni savatga solishdan oldin muddatni toping va uni o’qing. Odatda u qadoqning orqa tomonida, tagida, qopqog’ida yoki bankaning pastki qismida yozilgan bo’ladi. “Ishlab chiqarilgan sana” va “yaroqlilik muddati” ikki xil narsa ekanini unutmang: birinchisi mahsulot qachon tayyorlangani, ikkinchisi qachongacha yaroqli ekanini bildiradi. Ba’zan yorliqda faqat ishlab chiqarilgan sana va saqlash muddati (masalan, “6 oy”) yoziladi. Bunday holda muddatni o’zingiz hisoblab chiqing.
2. Muddat umuman yozilmagan bo’lsa, olmang
Agar qadoqda na sana, na saqlash muddati ko’rinmasa, bu jiddiy ogohlantirish belgisi. Sotuvchidan so’rang, u ham aniq javob bera olmasa, mahsulotni olmaslik ma’qul. Muddati yo’q mahsulot xaridorni himoyasiz qoldiradi.
3. Sanaga yopishtirilgan yoki o’chirilgan yozuvlardan ehtiyot bo’ling
Ba’zan sana ustiga qo’shimcha yorliq yopishtirilgan, qirib tashlangan, o’chirilgan yoki qalam bilan qayta yozilgan bo’ladi. Bunday mahsulotga shubha bilan qarang va sotuvchidan tushuntirish so’rang.
4. Javonning orqa qatoriga ham qarang
Yangi mahsulot ko’pincha orqa qatorda, eski mahsulot esa oldinda turadi. Shuning uchun bitta mahsulotning muddatiga qarab to’xtab qolmang, o’sha mahsulotning boshqa donalarini ham ko’zdan kechiring.
5. Muddatiga yaqin qolgan mahsulotni bilib oling
Yaroqlilik muddati tugashiga bir necha kun qolgan mahsulotni sotib olish noqonuniy emas, lekin uni tezda iste’mol qilish kerak bo’ladi. Narxi arzonlashtirilgan mahsulotlarni “aksiya” deb ko’r-ko’rona olmang, avval muddatini ko’ring.
6. Qadoq butunligiga e’tibor bering
Quyidagi belgilar mahsulotda muammo borligini ko’rsatadi:
qadoq yirtilgan, teshilgan yoki yopishqoq bo’lib qolgan;
konserva banka shishgan, ezilgan yoki zanglagan;
shisha yoki idish qopqog’i ochilgandek, buzilgandek ko’rinadi;
vakuumli qadoqda havo kirgan, shishgan yoki ichida suyuqlik to’plangan;
mahsulotda g’alati hid, rang o’zgarishi yoki mog’or bor.
7. Sovutilishi kerak bo’lgan mahsulotlarga alohida e’tibor bering
Sut, qaymoq, kolbasa va sosiska, go’sht va baliq mahsulotlari, muzqaymoq kabi tovarlar muzlatkichda saqlanishi shart. Agar ular javonda, issiq joyda yoki ishlamayotgan muzlatkichda turgan bo’lsa, mahsulot sifati buzilgan bo’lishi mumkin. Muzqaymoq erib, qayta muzlaganini ko’rsangiz, uni olmang.
8. Yorliqdagi ma’lumotni o’qing
Yaxshi yorlig’da quyidagilar bo’lishi kerak: mahsulot nomi, tarkibi, ishlab chiqaruvchi nomi va manzili, sof vazni yoki hajmi, ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddati, saqlash sharti. Xorijdan keltirilgan mahsulotlarda ma’lumot davlat tilida ham berilgan bo’lishi talab etiladi. Agar yorliq faqat chet tilida bo’lsa va uni tushuna olmasangiz, mahsulot tarkibi, ayniqsa allergiya chaqiruvchi tarkibiy qismlari haqida bilmay qolasiz.
9. Bolalar uchun olinayotgan mahsulotlarni ikki marta ko’rib chiqing
Shirinliklar, sharbatlar, sut mahsulotlari, pechenye va tayyor yeguliklarni bolalar ko’p iste’mol qiladi. Ularning organizmi kattalarnikidan ko’ra zaifroq, shuning uchun bu toifadagi mahsulotlarda muddat, tarkib va qadoq holatiga ayniqsa sinchkov bo’ling.
10. Narx va hisob-kitobga e’tibor bering
Narx xaridor ko’ra oladigan joyda, aniq ko’rsatilgan bo’lishi kerak. Kassada yorliqdagi narx bilan chekdagi narxni solishtiring. Tarozida o’lchanadigan mahsulotlarda vazn to’g’ri o’lchanayotganini kuzating. Chekni olib qo’ying, chunki u sifatsiz mahsulot chiqqanda sizning eng muhim hujjatingiz bo’ladi.
11. Uyda ham ko’zdan kechiring
Mahsulotni uyga olib kelgach ham, uni ochishdan oldin muddatini yana bir bor ko’ring. Pishirish yoki iste’mol qilishdan oldin hidi, rangi va ko’rinishiga e’tibor bering. Shubhali bo’lsa, iste’mol qilmang.
Muddati o’tgan mahsulot sotib olib qo’ysangiz, nima qilish kerak?
Bu holatda xaridor o’z huquqini bilishi muhim:
Mahsulotni va chekni saqlab qo’ying. Ular dalil bo’ladi. Imkon bo’lsa, qadoqdagi sanani suratga oling.
Mahsulotni iste’mol qilmang. Agar allaqachon iste’mol qilgan bo’lsangiz va o’zingizni yomon sezsangiz, avvalo shifokorga murojaat qiling.
Sotuvchiga murojaat qiling. Sifatsiz mahsulotni almashtirishni yoki pulini qaytarishni talab qilish huquqingiz bor.
Natija bo’lmasa, jamiyatga murojaat qiling. Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyati xaridorga huquqiy yordam ko’rsatadi, murojaatni o’rganib chiqib, kerakli yo’nalishda ish olib boradi.
Tadbirkorlarga ham eslatma
Monitoring faqat kamchilikni aniqlash uchun emas. Jamiyat rahbari tadbirkorlar bilan suhbatlashib, yaroqlilik muddati o’tgan mahsulotlarni javondan o’z vaqtida olib tashlash, muddati ko’rsatilmagan mahsulotlarni sotmaslik, mahsulotlarni to’g’ri harorat va sharoitda saqlash, narxlarni ochiq ko’rsatish bo’yicha tavsiyalar berdi. Halol savdo qilgan tadbirkor xaridor ishonchini qozonadi, bu esa uning o’z foydasiga ishlaydi. Qoidabuzarlikdan manfaatdor tadbirkor emas, chunki bir marta ishonchni yo’qotgan do’konga xaridor qaytib kelmaydi.
Xaridor jim turmasligi kerak
Iste’molchi huquqini himoya qilishning eng samarali yo’li har bir xaridorning faol bo’lishidir. Agar siz muddati o’tgan yoki muddati ko’rsatilmagan mahsulotni ko’rsangiz, uni sotib olmasligingiz mumkin, ammo undan ham muhimi, sotuvchiga ogohlantirish berishingiz va jamiyatga xabar qilishingizdir. Shunda boshqa xaridor shu mahsulotni sotib olib, zarar ko’rmaydi.Hududiy birlashma bunday monitoring va ma’rifiy ishlarni tumandagi boshqa savdo shaxobchalari, bozorlar va xizmat ko’rsatish joylarida ham davom ettirishni rejalashtirmoqda. Maqsad aniq: iste’molchi o’z huquqini bilsin, tadbirkor esa sifatli va halol savdo qilishga intilsin.
Agar siz ham iste’molchilar huquqlarini himoya qilishga hissa qo’shmoqchi bo’lsangiz, jamiyatimizga a’zo bo’lishingiz mumkin. Huquqingiz buzilgan bo’lsa, murojaat qilishdan tortinmang.
Iste’molchi huquqini bilgan — himoyalangan!
📍 Toshkent viloyati Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari hududiy birlashmasi