Sartaroshxonada soch turmagi ko‘ngildagidek chiqmay qoldi. Tikuvchi buyurtma qilingan kiyimni vaqtida tikmadi. Avtoservisda mashina ta’mirlandi, ammo muammo yana qaytdi. Telefon ta’mirlandi, biroq boshqa nosozlik paydo bo‘ldi.
Bunday holatlarda ko‘pchilik “Pulimni berdim, endi nima qilaman?” deb qoladi.
Aslida esa xizmat uchun pul to‘lagan odam shunchaki mijoz emas — u iste’molchi. Qonunchilikda xizmat sifati va shartlari buzilgan holatlarda uning huquqlari belgilangan.
Xizmat sifatsiz bo‘lsa, jim turish shart emas
Iste’molchi xizmatni buyurtma qilayotganda uning shartlari, narxi, muddati va boshqa muhim jihatlari haqida ma’lumot olishga haqli.
Xizmat ko‘rsatuvchi esa kelishilgan ishni tegishli sifatda va belgilangan shartlarga muvofiq bajarishi kerak.
Masalan, mijoz avtomobilini faqat tormoz tizimini ta’mirlash uchun topshirdi. Ammo ta’mirdan keyin tormozdagi muammo bartaraf etilmadi.
Yoki tikuvchiga kiyim tikish buyurtmasi berildi, lekin tayyor mahsulot kelishilgan model va o‘lchamga mos kelmadi.
Bunday holatda iste’molchi o‘z talablarini qo‘yishi mumkin.
Avvalo, kamchilikni xizmat ko‘rsatuvchiga bildiring
Xizmatda kamchilik aniqlansa, birinchi navbatda xizmat ko‘rsatuvchiga murojaat qilish kerak.
Masalan:
“Kelishilgan xizmat to‘liq bajarilmadi.”
yoki
“Xizmat natijasida kamchilik yuzaga keldi.”
deb aniq tushuntirish mumkin.
Eng muhimi, muammoni imkon qadar yozma shaklda bildirish.
Telegramdagi yozishma, elektron murojaat yoki yozma ariza keyinchalik nizo yuzaga kelganda dalil bo‘lishi mumkin.
Iste’molchi nimani talab qilishi mumkin?
Qonunning 19-moddasi ish bajarish yoki xizmat ko‘rsatish shartlari buzilgan holatlarda iste’molchining huquqlarini belgilaydi.
Shuning uchun vaziyatga qarab iste’molchi xizmatdagi kamchiliklarni bartaraf etishni yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa talablarni qo‘yishi mumkin.
Masalan, xizmat kelishilgan sifatda bajarilmagan bo‘lsa, uni tegishli tarzda qayta bajarish yoki kamchilikni tuzatish masalasi ko‘tarilishi mumkin.
Agar xizmat umuman kelishilgan talabga javob bermasa, iste’molchi o‘z huquqlarini qonuniy tartibda himoya qilishga haqli.
“Pulni qaytarmayman” deyish bilan masala tugamaydi
Ba’zi hollarda xizmat ko‘rsatuvchi:
“Pulni oldim, endi qaytarmayman.”
deyishi mumkin.
Ammo xizmat sifati va shartnoma shartlari buzilgan bo‘lsa, masala faqat xizmat ko‘rsatuvchining xohishiga bog‘liq emas.
Iste’molchi qonunchilikda belgilangan huquqlaridan foydalanishi mumkin.
Shartnomaga iste’molchining qonuniy huquqlarini cheklaydigan shartlarni kiritish ham qonunchilikda alohida tartibga solingan.
Xizmat natijasida zarar yetkazilsa-chi?
Masalan, go‘zallik salonida ko‘rsatilgan xizmat natijasida mijozga zarar yetdi. Yoki ta’mirlash vaqtida iste’molchining buyumiga qo‘shimcha shikast yetkazildi.
Bunday holatlarda masala faqat xizmatning sifati bilan cheklanib qolmasligi mumkin.
Qonunda tovar, ish yoki xizmatning nuqsonlari tufayli yetkazilgan zarar uchun javobgarlik ham nazarda tutilgan.
Shuning uchun zarar yetgan bo‘lsa, uni tasdiqlovchi dalillarni yig‘ish muhim.
Dalil bo‘lmasa, ish qiyinlashadi
“Usta menga shunday degandi”, “narxni kelishgan edik”, “falon muddatda tayyorlab beraman degandi” kabi og‘zaki kelishuvlarni keyinchalik isbotlash qiyin bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun imkon qadar quyidagilarni saqlang:
-
chek yoki to‘lov hujjati;
-
shartnoma yoki buyurtma;
-
xizmat ko‘rsatish muddati;
-
narx haqidagi yozishmalar;
-
Telegram va boshqa messenjerlardagi suhbatlar;
-
foto va videolar;
-
xizmatdan oldingi va keyingi holat;
-
kafolat hujjati;
-
zarur bo‘lsa, ekspertiza yoki tibbiy hujjatlar.
“Chek kerak emas”, deb uni olmasdan ketish esa keyinchalik o‘zingizga qiyinchilik tug‘dirishi mumkin.
Xizmat ko‘rsatuvchi kamchilikni tuzatmasa-chi?
Bunday vaziyatda xizmat ko‘rsatuvchiga yozma talab yuborish mumkin.
Arizada quyidagilarni ko‘rsatish maqsadga muvofiq:
Xizmat qachon olingani;
qanday xizmat buyurtma qilingani;
qancha pul to‘langani;
qanday kamchilik aniqlangani;
iste’molchi nimani talab qilayotgani.
Murojaatning nusxasini o‘zingizda saqlab qoling.
Agar masala hal qilinmasa, iste’molchi o‘z huquqlarini himoya qilish uchun vakolatli davlat organlariga yoki sudga murojaat qilishi mumkin. Qonunda iste’molchilar huquqlarini davlat tomonidan va sud orqali himoya qilishga oid normalar mavjud.
“Avval pulni to‘lang, keyin ko‘ramiz” — ehtiyot bo‘ling
Xizmat ko‘rsatishdan oldin narxni aniq bilish ham iste’molchi uchun muhim.
Masalan:
-
soch bo‘yash — qancha?
-
telefon ta’miri — qancha?
-
avtomobil ta’miri — qancha?
-
kiyim tikish — qancha?
-
poyabzal ta’miri — qancha?
Agar xizmat jarayonida qo‘shimcha xarajatlar paydo bo‘lsa, ularning sababi va miqdorini aniqlashtirish kerak.
Shunda ish tugagach, “narx o‘zgarib ketdi”, degan kutilmagan holatlar kamayadi.
Xizmatni qabul qilayotganda tekshiring
Ko‘pchilik xatoni aynan shu yerda qiladi.
“Bo‘ldi, tayyor”, deyishgach, pulni to‘lab, xizmat natijasini tekshirmasdan ketadi.
Aslida esa:
telefon bo‘lsa — barcha funksiyasini;
avtomobil bo‘lsa — ta’mirlangan qismlarini;
kiyim bo‘lsa — o‘lchami va tikilishini;
poyabzal bo‘lsa — ta’mirlangan qismlarini;
sartaroshxona bo‘lsa — xizmat natijasini
darhol tekshirish kerak.
Kamchilik aniqlansa, uni joyida bildirish osonroq.
Iste’molchining 6 ta asosiy qoidasi
Xizmat buyurtma qilayotganda quyidagilarni unutmang:
1. Xizmat narxini oldindan aniqlang.
2. Xizmat muddati va shartlarini kelishib oling.
3. Kelishuvlarni imkon qadar yozma shaklda qayd eting.
4. Chek va boshqa to‘lov hujjatlarini saqlang.
5. Xizmat natijasini qabul qilishdan oldin tekshiring.
6. Kamchilik aniqlansa, darhol yozma ravishda talab bildiring.
Xulosa
Sifatsiz xizmat ko‘rsatilganda iste’molchi “endi nima qilaman?” deb qo‘l siltab qo‘yishi shart emas.
Xizmat uchun pul to‘lagan bo‘lsangiz, uning sifatiga ham talab qo‘yishga haqlisiz.
Eng muhimi — kelishuvlarni hujjatlashtirish, chekni saqlash, xizmat natijasini tekshirish va kamchilik aniqlansa, o‘z talabingizni aniq bildirish.
Chunki iste’molchi huquqi — faqat do‘kondan mahsulot sotib olayotganda emas, sartaroshxonadan tortib avtoservisgacha bo‘lgan barcha xizmatlarda ham amal qiladi.
