To‘yga ko‘ylak, bayramga kostyum yoki kundalik kiyim tikdirmoqchisiz. Tikuvchiga borib, matoni tanlaysiz, o‘lchovingizni berasiz va ma’lum bir sanaga kiyim tayyorlab berishga kelishasiz.
Ammo belgilangan kuni kiyim tayyor emas. Yoki tayyor bo‘lgan kiyim o‘lchamingizga to‘g‘ri kelmaydi, mato boshqacha ishlatilgan yoki avval kelishilgan narxdan ko‘proq pul so‘raladi.
Bunday holatlarda iste’molchi nima qilishi kerak?
Kiyim tikish ham xizmat hisoblanadi va bunda buyurtmachining ham huquqlari mavjud.
Buyurtma berishdan oldin narxni aniq kelishib oling
Kiyim tikishda eng ko‘p kelishmovchilik narx masalasida chiqadi.
Masalan, tikuvchi:
“Kostyumni 500 ming so‘mga tikib beraman”
dedi.
Ammo keyinchalik “ip, tugma, astar, cho‘ntak, yoqa uchun alohida haq olinadi”, degan qo‘shimcha xarajatlar paydo bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun buyurtma berishdan oldin tikuvchilik xizmati narxiga nimalar kirishini aniqlab oling.
Alohida haq olinadigan materiallar bo‘lsa, ularning narxini ham oldindan kelishib olish maqsadga muvofiq.
Matoni kim tanlaydi?
Kiyim tikishda mato masalasi ham muhim.
Agar matoni tikuvchi olib bersa, uning:
-
turi;
-
rangi;
-
sifati;
-
miqdori;
-
narxi
haqida oldindan kelishib oling.
Agar matoni o‘zingiz olib borsangiz, qancha mato topshirganingizni qayd etib qo‘yish foydali.
Masalan, 3 metr mato topshirgan bo‘lsangiz, keyinchalik “2 metr kelgandi”, degan bahs bo‘lmasligi uchun buni yozma tarzda tasdiqlab qo‘yish mumkin.
O‘lchovni to‘g‘ri olish juda muhim
Tikuvchilik xizmatida natija ko‘p jihatdan o‘lchovga bog‘liq.
Shuning uchun o‘lchov olinayotganda shoshilmaslik kerak.
Kiyim:
-
juda tor;
-
juda keng;
-
yengi uzun yoki kalta;
-
shim uzunligi noto‘g‘ri;
-
yelka qismi mos emas
bo‘lib chiqsa, buyurtmachi uchun noqulay vaziyat yuzaga keladi.
Shu sababli buyurtma berishda kerakli o‘lchovlar va kiyimning qanday turishi istalayotgani aniq kelishib olinishi kerak.
Kiyimning modelini oldindan aniq belgilang
“Shunaqaroq qilib tikib bering”, degan umumiy topshiriq keyinchalik turlicha tushunilishi mumkin.
Agar ma’lum bir modelni xohlasangiz, uning suratini ko‘rsatish yaxshiroq.
Masalan:
“Yenglari shunday bo‘lsin, yoqasi mana bunday, uzunligi tizzadan pastroqda, bel qismi torroq bo‘lsin”
kabi aniq tushuntirish keyinchalik kelishmovchiliklarning oldini oladi.
Agar modelning rasmi bo‘lsa, uni saqlab qo‘yish ham foydali.
Tayyor bo‘lish sanasini kelishib oling
Kiyimni “tez orada” emas, aniq muddatga buyurtma qilish ma’qul.
Masalan:
“Kiyim 20-sentabr kuni tayyor bo‘ladi”
degan kelishuv bo‘lsa, uni yozma shaklda qayd etish mumkin.
Ayniqsa, kiyim to‘y, tadbir yoki boshqa muhim sana uchun tikilayotgan bo‘lsa, muddatga jiddiy e’tibor berish kerak.
Oldindan pul berishda ehtiyot bo‘ling
Tikuvchi buyurtma uchun oldindan pul so‘rashi mumkin.
Bunday holatda qancha summa berilgani va nima uchun berilgani qayd etilgani yaxshi.
Masalan:
Umumiy narx — 1 mln so‘m.
Avans — 400 ming so‘m.
Qolgan summa — kiyim tayyor bo‘lganda.
Bunday ma’lumotni yozishma orqali ham tasdiqlab qo‘yish mumkin.
Tikuvchi kelishilgan matoni almashtirsa-chi?
Tasavvur qiling, siz qimmatbaho mato olib keldingiz. Kiyim tayyor bo‘lgach esa uning ayrim qismlarida boshqa mato ishlatilganini ko‘rdingiz.
Agar bunday o‘zgarish siz bilan kelishilmagan bo‘lsa, bu masalani darhol xizmat ko‘rsatuvchi bilan muhokama qilish kerak.
Shuning uchun matoning turi, rangi va boshqa muhim xususiyatlarini oldindan aniq belgilab olish foydali.
Kiyim sifatsiz tikilsa nima qilish mumkin?
Kiyim tayyor bo‘ldi. Ammo kiyib ko‘rsangiz, choklari qiyshiq, yengi bir xil emas yoki kiyim o‘lchamingizga mos kelmaydi.
Agar xizmat kelishilgan talabga yoki buyurtmaga mos bajarilmagan bo‘lsa, iste’molchi xizmat ko‘rsatuvchiga o‘zining qonuniy talablarini qo‘yishi mumkin.
Bunday vaziyatda kamchilikni imkon qadar tezroq bildirish va uni bartaraf etish masalasini ko‘tarish kerak.
Masalan, nuqsonni qayta tiklash, tuzatish yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa talablar qo‘yilishi mumkin.
Kiyimni qabul qilib olayotganda tekshiring
“Tayyor bo‘ldi”, degan gap bilan kiyimni ko‘rmasdan olib ketmang.
Joyning o‘zida:
-
kiyim o‘lchamingizga mosligini;
-
yenglar uzunligini;
-
choklarning sifatini;
-
tugmalar va fermuarlarni;
-
cho‘ntaklarni;
-
astarni;
-
rang va modelni;
-
kiyimning umumiy ko‘rinishini
tekshirib ko‘ring.
Imkon bo‘lsa, kiyimni kiyib ko‘ring.
Kamchilik bo‘lsa, uni darhol ko‘rsatib, tuzatish masalasini hal qiling.
“Bir marta kiyib ko‘rdim, keyin tuzataman” demang
Kiyimni olib ketib, bir necha marta kiyib, yuvib yoki boshqa tarzda foydalanib bo‘lgandan keyin kamchilikni bildirish masalani murakkablashtirishi mumkin.
Shuning uchun kiyimni qabul qilish vaqtida uning holatini tekshirish va aniqlangan kamchilikni darhol bildirish eng to‘g‘ri yo‘l.
Chek yoki boshqa tasdiqlovchi hujjatni saqlang
Tikuvchilik xizmatiga pul to‘laganingizni tasdiqlovchi hujjatni saqlab qo‘ying.
Bundan tashqari, quyidagilar ham kerak bo‘lishi mumkin:
-
buyurtma qabul qilinganligi haqidagi hujjat;
-
to‘lov cheki yoki kvitansiya;
-
avans to‘langanini tasdiqlovchi ma’lumot;
-
Telegramdagi yozishmalar;
-
kiyim modeli tushirilgan surat;
-
kelishilgan narx va muddat haqidagi yozishmalar.
Bularning barchasi nizo kelib chiqqan taqdirda dalil bo‘lishi mumkin.
Buyurtma bajarilmasa nima qilish kerak?
Masalan, kiyim uchun oldindan pul berdingiz. Ammo tikuvchi buyurtmani belgilangan muddatda bajarmadi.
Avvalo, xizmat ko‘rsatuvchiga murojaat qilib, buyurtmaning holatini aniqlang va talabingizni aniq bildiring.
Agar kelishmovchilik hal qilinmasa, yozma murojaat qilish mumkin.
Murojaatda:
buyurtma berilgan sana, kelishilgan xizmat, umumiy narx, to‘langan summa, tayyor bo‘lish muddati va muammo nimada ekanini ko‘rsating.
Zarur bo‘lsa, iste’molchi huquqlarini himoya qilish bo‘yicha vakolatli tashkilotlarga yoki sudga murojaat qilish mumkin.
Kiyim tikishda eng muhim 7 qoida
Kiyimni tikishga topshirayotganda quyidagilarni yodda tuting:
1. Narxni oldindan kelishing.
2. Matoning turi va miqdorini aniqlang.
3. O‘lchovlarni qayd ettiring.
4. Modelni surat yoki aniq tavsif bilan belgilang.
5. Tayyor bo‘lish sanasini kelishib oling.
6. Avans va boshqa to‘lovlarni tasdiqlovchi hujjatni saqlang.
7. Kiyimni qabul qilayotganda albatta kiyib ko‘rib, sifatini tekshiring.
Xulosa
Kiyim tikish xizmatida “usta yaxshi ekan, hammasini o‘zi biladi”, deb barcha masalani og‘zaki kelishib qo‘yish keyinchalik muammoga sabab bo‘lishi mumkin.
Narx, mato, model, o‘lchov, muddat va boshqa muhim shartlarni oldindan aniq belgilang. Kelishuvlarni imkon qadar yozma shaklda qayd eting va to‘lov hujjatlarini saqlang.
Chunki buyurtma asosida kiyim tikdirayotgan inson ham oddiy mijoz emas — u iste’molchi. Uning ham sifatli xizmat olish va o‘z huquqlarini talab qilishga haqqi bor.
