Do‘konda mahsulotni qo‘lga oldik. Narxiga qaradik, qadoqlanishini ko‘rdik. Keyin qadoqdagi sanaga ko‘z tashladik. Ammo u sana nimani anglatadi — mahsulot qachon ishlab chiqarilganmi yoki qachongacha yaroqlimi? Ko‘pchilik xaridor aynan shu joyda adashadi.
Supermarket yoki oddiy do‘konda oziq-ovqat xarid qilayotganda qadoqdagi sanalarni tekshirish juda muhim. Chunki mahsulotda bir nechta sana ko‘rsatilishi mumkin.
Masalan:
15.08.2026
15.09.2026
Xaridor ulardan birini ko‘rib, “hali muddati bor ekan”, deb mahsulotni savatga solishi mumkin.
Ammo bu sanalardan biri ishlab chiqarilgan sana, ikkinchisi esa yaroqlilik muddati tugaydigan sana bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun avvalo bu ikki tushunchani farqlab olish kerak.
Ishlab chiqarilgan sana nima?
Oddiy qilib aytganda, ishlab chiqarilgan sana — mahsulot ishlab chiqarilgan kunni bildiradi.
Masalan, qadoqda:
“Ishlab chiqarilgan sana: 1 sentabr 2026-yil”
deb yozilgan bo‘lsa, mahsulot ishlab chiqarish jarayonidan aynan shu sanada chiqqanini anglatadi.
Lekin bu sana:
“Mahsulotni 1 sentabrgacha iste’mol qilish kerak”
degan ma’noni anglatmaydi.
Bu — faqat mahsulotning qachon ishlab chiqarilganini ko‘rsatadi.
Endi xaridor ikkinchi muhim ma’lumotni — yaroqlilik muddatini tekshirishi kerak.
Ishlab chiqarilgan sana bilan yaroqlilik muddati bir xil emas
Mana shu farqni yaxshi tushunib olish kerak.
Masalan, sut qutisida:
Ishlab chiqarilgan sana: 05.09.2026
Yaroqlilik muddati: 12.09.2026
deb yozilgan bo‘lishi mumkin.
Bu yerda birinchi sana — mahsulot ishlab chiqarilgan kun.
Ikkinchisi esa — mahsulot ishlab chiqaruvchi ko‘rsatgan shartlar asosida iste’mol uchun yaroqli bo‘lgan oxirgi sana.
Shuning uchun do‘konda mahsulot olayotganda faqat bitta sanaga qarab qaror qilish noto‘g‘ri.
Ikkalasini ham tekshirish kerak.
Ba’zan yaroqlilik muddati sana bilan emas, kunlar soni bilan ko‘rsatiladi
Har bir mahsulotda yaroqlilik muddati tayyor sana ko‘rinishida yozilavermaydi.
Masalan:
“Yaroqlilik muddati — 30 kun.”
deb yozilishi mumkin.
Bunda xaridor ishlab chiqarilgan sanaga qarab, mahsulotning yaroqlilik davrini tushunishi mumkin.
Masalan:
Ishlab chiqarilgan sana — 1 sentabr.
Yaroqlilik muddati — 30 kun.
Demak, mahsulotning qachongacha yaroqli ekanini ishlab chiqaruvchi belgilagan hisoblash tartibi asosida aniqlash kerak.
Agar hisoblashda shubha bo‘lsa, sotuvchidan yoki ishlab chiqaruvchi ko‘rsatgan ma’lumotlardan aniqlashtirish mumkin.
“MFG”, “MFD”, “PROD” degan yozuvlar nimani anglatadi?
Import mahsulotlarni xarid qilayotganda qadoqda turli qisqartmalarga duch kelish mumkin.
Masalan:
MFG yoki MFD — ishlab chiqarilgan sanani bildirishi mumkin.
EXP — yaroqlilik muddati tugaydigan sanani bildiradi.
Ammo barcha ishlab chiqaruvchilar aynan bir xil belgilardan foydalanmaydi.
Shuning uchun qadoqdagi yozuvning ma’nosini aniq tushunmasdan turib, sanani taxmin qilish kerak emas.
Agar mahsulotning markirovkasi tushunarsiz bo‘lsa, sotuvchidan ma’lumot so‘rash mumkin.
Ishlab chiqarilgan sana eski bo‘lsa, mahsulotni olish mumkinmi?
Bu yerda mahsulotning turi muhim.
Masalan, ayrim uzoq muddat saqlanadigan mahsulotlar ishlab chiqarilganidan keyin oylar yoki yillar davomida yaroqli bo‘lishi mumkin.
Boshqa mahsulotlar esa bir necha kun yoki hafta ichida iste’mol qilinishi kerak.
Shuning uchun:
“Ishlab chiqarilgan sanasi eski ekan, demak mahsulot yomon”
degan xulosa har doim ham to‘g‘ri emas.
Muhimi — yaroqlilik muddati tugaganmi yoki yo‘qmi va mahsulot belgilangan sharoitda saqlanganmi.
Lekin yangi mahsulot bilan eski mahsulotning farqi bor
Masalan, do‘konda bir xil ishlab chiqaruvchining ikkita qatiqi turibdi.
Birinchisi:
2 kun oldin ishlab chiqarilgan.
Ikkinchisi:
10 kun oldin ishlab chiqarilgan.
Ikkalasining ham yaroqlilik muddati tugamagan bo‘lishi mumkin.
Bu vaziyatda xaridor mahsulotni qachon iste’mol qilishini hisobga olishi mumkin.
Agar uyda mahsulotni darhol ishlatadigan bo‘lsangiz, katta muammo bo‘lmasligi mumkin.
Ammo bir necha kun saqlamoqchi bo‘lsangiz, yaroqlilik muddati uzoqroq bo‘lganini tanlash qulayroq.
Ishlab chiqarilgan sana o‘chirilib ketgan bo‘lsa-chi?
Mana bu holatga jiddiyroq qarash kerak.
Agar qadoqdagi sana:
-
o‘qilmasa;
-
juda xira bo‘lsa;
-
ustidan boshqa sana bosilgandek ko‘rinsa;
-
qirib tashlangandek bo‘lsa;
-
yorliq bilan berkitilgan bo‘lsa,
mahsulotni olishga shoshilmang.
Xaridor:
“Bu mahsulot qachon ishlab chiqarilgan?”
deb so‘rashga haqli.
Sana aniq ko‘rsatilmagan yoki ma’lumotni tushunishning iloji bo‘lmasa, boshqa mahsulotni tanlash xavfsizroq.
Mahsulotning sanasi bor, lekin qadoqi shishgan. Nima qilish kerak?
Bu ham xaridorlar e’tibor berishi kerak bo‘lgan muhim jihat.
Masalan, konserva bankasida ishlab chiqarilgan sana ham, yaroqlilik muddati ham joyida.
Lekin banka:
shishgan yoki jiddiy deformatsiyalangan.
Bunday vaziyatda faqat sanaga qarab:
“Muddati bor ekan, olaveraman”
deyish to‘g‘ri emas.
Mahsulotning qadoqlanishi va tashqi holati ham tekshirilishi kerak.
Xuddi shuningdek, vakuumli qadoq o‘z holatini yo‘qotgan, mahsulot oqayotgan yoki mog‘orlagan bo‘lsa, xarid qilishga shoshilmaslik kerak.
Yaroqlilik muddati tugamagan bo‘lsa ham ehtiyot bo‘lish kerakmi?
Ha.
Chunki mahsulotning sifati faqat sana bilan belgilanmaydi.
Masalan, muzlatilgan mahsulot belgilangan haroratda saqlanmagan bo‘lishi mumkin.
Yoki sut mahsuloti sovutkichdan tashqarida uzoq vaqt qolgan bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun xaridor uchta narsani birgalikda ko‘rishi kerak:
1. Ishlab chiqarilgan sana.
2. Yaroqlilik muddati.
3. Saqlash sharoiti.
Shu uchalasidan biri shubhali bo‘lsa, mahsulotni xarid qilishdan oldin aniqlik kiritgan ma’qul.
“Aksiya”dagi mahsulotning ishlab chiqarilgan sanasiga qarang
Supermarketlarda aksiya mahsulotlari ko‘p bo‘ladi.
Masalan:
“30 foiz chegirma!”
degan yozuvni ko‘rdingiz.
Darrov savatga solishdan oldin mahsulotning sanasiga qarang.
Aksiya mahsulotining yaroqlilik muddati tugashiga yaqinlashgan bo‘lishi mumkin.
Bu mahsulot albatta yaroqsiz degani emas. Ammo uni qancha vaqtda iste’mol qilishingizni hisobga olish kerak.
Masalan, uch kunda muddati tugaydigan mahsulotdan beshta olib qo‘yishning foydasi yo‘q.
Ishlab chiqarilgan sanani qayerdan topish mumkin?
Sana mahsulotning istalgan qismida bo‘lishi mumkin.
Masalan:
-
qadoqning orqa tomonida;
-
pastki qismida;
-
qopqog‘ida;
-
yon tomonida;
-
mahsulotning chok qismida;
-
maxsus stikerda.
Shuning uchun mahsulotni qo‘lga olib, barcha tomonini ko‘zdan kechirish kerak.
Faqat old tomonidagi reklama yozuviga qarab xarid qilish to‘g‘ri emas.
Uyga kelgach ham sanalarni tekshirish foydali
Ba’zida xaridor do‘konda shoshadi.
Uyga kelib mahsulotlarni joylashtirish paytida sanalarni yana bir bor ko‘rib chiqish mumkin.
Ayniqsa bir xil mahsulotdan bir nechta olgan bo‘lsangiz, ularning sanalarini solishtiring.
Muddati yaqin mahsulotni avvalroq iste’mol qilish, uzoqroq muddatga ega mahsulotni keyinroq ishlatish mumkin.
Bu usul oziq-ovqatni isrof qilishning ham oldini oladi.
Xaridor uchun oddiy qoida
Do‘konda mahsulotni savatga solishdan oldin quyidagi ketma-ketlikni odat qiling:
Ishlab chiqarilgan sanasini toping.
Yaroqlilik muddatini aniqlang.
Qadoqni tekshiring.
Saqlash sharoitiga qarang.
Mahsulotni qachon iste’mol qilishingizni hisobga oling.
Shundan keyingina xarid qiling.
Xulosa
Mahsulotning ishlab chiqarilgan sanasi — uning qachon ishlab chiqarilganini ko‘rsatadigan ma’lumot.
Uni yaroqlilik muddati bilan adashtirmaslik kerak.
Xaridor uchun eng muhim jihat — qadoqdagi sanalarni to‘g‘ri tushunish va mahsulotning yaroqlilik muddatini tekshirish.
“Ishlab chiqarilgan sana” — qachon tayyorlanganini, “yaroqlilik muddati” esa belgilangan shartlarda qachongacha iste’mol qilish mumkinligini anglatadi.
Shuning uchun do‘konda mahsulotni ko‘rganingizda faqat:
“Narxi qancha?”
deb emas,
“Qachon ishlab chiqarilgan? Qachongacha yaroqli?”
deb ham o‘ylang.
Xalqona qilib aytganda:
Mahsulotni savatga solishdan oldin sanasiga qarash — bir necha soniya. Ammo shu bir necha soniya keyinchalik katta muammoning oldini olishi mumkin.
