Do‘konda mahsulot tanlayotganda ko‘pchilik birinchi navbatda narxiga va yaroqlilik muddatiga qaraydi. Ammo mahsulotning qadoqlanishi ham kamida shuncha muhim. Yirtilgan, teshilgan, shishgan yoki ochilib ketgan qadoqni ko‘rib, “Hechqisi yo‘q, baribir olaveraman”, deyish keyinchalik muammoga sabab bo‘lishi mumkin.
Xo‘sh, qadoq shikastlangan bo‘lsa nima qilish kerak? Bunday mahsulotni sotib olish mumkinmi? Xaridor undan voz kechishi yoki almashtirishni talab qilishi mumkinmi?
Avvalo qadoqning qanday shikastlanganiga qarang
Har qanday tirnalish yoki ezilish mahsulotning yaroqsizligini anglatmaydi.
Masalan, karton qutining cheti biroz bukilgan bo‘lishi mumkin. Lekin qadoqning o‘zi ochilmagan, ichki o‘ram butun va mahsulotga zarar yetmagan bo‘lsa, vaziyat bir xil.
Ammo quyidagi holatlarga jiddiyroq e’tibor berish kerak:
-
qadoq yirtilgan;
-
o‘ram teshilgan;
-
mahsulotning ichki qismi ochilib qolgan;
-
banka yoki idish shishgan;
-
qopqoq bo‘shashgan yoki ochilgan;
-
vakuumli qadoq o‘z holatini yo‘qotgan;
-
mahsulot oqib chiqayotgan;
-
qadoqda mog‘or, zang yoki boshqa shubhali belgilar bor;
-
mahsulotning himoya plomba yoki yopishtirgichi buzilgan.
Bunday holatda mahsulotni xarid qilishga shoshilmaslik kerak.
“Muddati bor-ku” degan gapga aldanmang
Qadoq shikastlangan mahsulotni ko‘rib, ayrim xaridorlar:
“Yaroqlilik muddati hali tugamagan ekan, olaveraman”
deb o‘ylashi mumkin.
Lekin mahsulotning xavfsizligi faqat sanaga bog‘liq emas.
Masalan, sut mahsulotining yaroqlilik muddati hali tugamagan bo‘lsa-da, qadoq ochilgan yoki mahsulot noto‘g‘ri sharoitda saqlangan bo‘lishi mumkin.
Xuddi shunday, konservalangan mahsulotning muddati bor, ammo bankasi shishgan bo‘lsa, bu holatni e’tiborsiz qoldirish kerak emas.
Demak, xarid paytida ikkita narsani birga tekshirish kerak: mahsulotning sanasi va qadoqning holati.
Shishgan banka — jiddiy signal
Ayniqsa konserva, ichimlik yoki boshqa yopiq idishlarda shishish holatiga e’tibor berish kerak.
Masalan, banka odatdagidan bo‘rtib chiqqan yoki qopqog‘i tepaga ko‘tarilgan.
Bunday mahsulotni:
“Chegirmada ekan, olib qo‘yay”
deb xarid qilish to‘g‘ri emas.
Mahsulotning tashqi ko‘rinishi shubha uyg‘otsa, uni sotib olmaslik eng to‘g‘ri qaror.
Sut, go‘sht va muzlatilgan mahsulotlarda yanada ehtiyot bo‘ling
Tez buziladigan mahsulotlarning qadoqlanishiga alohida e’tibor berish kerak.
Masalan:
sut, qatiq, tvorog, pishloq, go‘sht, kolbasa, baliq va muzlatilgan mahsulotlar.
Agar bunday mahsulotlarning o‘rami yirtilgan, ochilgan yoki ichidan suyuqlik chiqayotgan bo‘lsa, xarid qilishdan oldin sotuvchidan tushuntirish so‘rash kerak.
Muzlatilgan mahsulotlarda esa qadoqning shikastlanishi bilan birga mahsulotning erib-qayta muzlaganini ko‘rsatuvchi belgilar ham bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun faqat narxga emas, mahsulotning saqlanish holatiga ham qarash kerak.
Qadoq ochilgan bo‘lsa, “o‘zim tekshirib ko‘raman” demang
Ba’zi xaridorlar qadoq shikastlanganini ko‘rib, uni yanada ochib, mahsulotni hidlab yoki ko‘rib tekshirishga urinadi.
Bunday qilish kerak emas.
Ayniqsa oziq-ovqat mahsulotlarida qadoqning yaxlitligi muhim.
Agar mahsulotning holati shubhali bo‘lsa, uni sotib olmaslik yoki do‘kon xodimidan tushuntirish so‘rash ma’qul.
Sotuvchi “Bunaqa kelgan” desa nima qilish kerak?
Do‘konda qadoqi shikastlangan mahsulotni ko‘rib, sotuvchiga aytdingiz.
U esa:
“Biz aybdor emasmiz, zavoddan shunaqa kelgan”
deyishi mumkin.
Xaridor uchun esa eng muhim savol boshqa:
“Men bu mahsulotni xavfsiz va sifatli holatda sotib olyapmanmi?”
Agar qadoqning holati sizda shubha uyg‘otsa, boshqa, butun qadoqlangan mahsulotni tanlash mumkin.
Axir xaridor pulini to‘layotgan ekan, sifatli va yaroqli mahsulot olishga haqli.
Qadoq shikastlanganini kassada payqasangiz-chi?
Mahsulotni savatga solib, kassaga kelgach qadoqdagi nuqsonni ko‘rib qoldingiz.
Bunday vaziyatda to‘lovni amalga oshirishdan oldin kassir yoki mas’ul xodimga ayting.
Masalan:
“Mahsulotning qadoği shikastlangan ekan, boshqa mahsulotga almashtirib bersangiz.”
Bu eng oddiy yechim.
Ayniqsa qadoq teshilgan, ochilgan, oqayotgan yoki mahsulotning o‘zi shikastlangan bo‘lsa, uni olishga majbur emassiz.
Mahsulotni sotib olib, keyin qadoqi shikastlanganini ko‘rsangiz
Ba’zida xaridor do‘konda shoshadi va nuqsonni payqamaydi.
Uyga kelgach esa:
“Voy, qadoq teshilgan ekan-ku”
deb qolishi mumkin.
Bunday vaziyatda mahsulotni tashlab yubormang.
Chekni saqlang. Mahsulotning qadoq holatini suratga oling.
Agar kerak bo‘lsa, xarid qilingan vaqt, do‘kon nomi va mahsulotning holatini tasdiqlovchi boshqa ma’lumotlarni ham saqlab qo‘ying.
Keyin sotuvchiga murojaat qilib, vaziyatni tushuntirish mumkin.
Chekni nima uchun saqlash kerak?
Chek — xaridni tasdiqlovchi muhim dalillardan biri.
Agar mahsulot bilan bog‘liq muammo chiqsa, xaridor:
-
qachon xarid qilganini;
-
qaysi do‘kondan olganini;
-
qanday mahsulot xarid qilinganini;
-
qancha pul to‘langanini
aniqlashda chekdan foydalanishi mumkin.
Shuning uchun:
“Chek kerak emas”
deb chiqib ketishga shoshilmang.
Ayniqsa qimmatroq mahsulotlarda chek va boshqa xarid hujjatlarini saqlab qo‘yish foydali.
Qadoqdagi kichik ezilish ham muhimmi?
Har doim ham emas.
Masalan, karton qutining burchagi biroz ezilgan, lekin ichki qadoq butun va mahsulotga zarar yetmagan bo‘lishi mumkin.
Ammo plastik yoki shisha idishda yoriq, teshik, oqish bo‘lsa, vaziyat boshqacha.
Shuning uchun “qadoq shikastlangan” deganda shikastlanishning darajasi va mahsulotga ta’siri ham hisobga olinadi.
Oddiy qoida:
Qadoq mahsulotni himoya qilish vazifasini bajarmay qolgan bo‘lsa — bunday mahsulotni olishga shoshilmang.
Aksiya mahsulotlarida ham ehtiyot bo‘ling
“50 foiz chegirma”, “Oxirgi narx”, “Aksiya” kabi yozuvlarni ko‘rgan xaridor ba’zan qadoqdagi nuqsonni e’tiborsiz qoldiradi.
Ammo chegirma mahsulotning xavfsizligi yoki sifatiga oid talablarni bekor qilmaydi.
Shuning uchun aksiya paytida ham:
narx → sana → qadoq → saqlash sharoiti
ketma-ketligida tekshirib ko‘rish foydali.
Qadoqi shikastlangan mahsulotni sotib olmaslik — uyat emas
Ba’zan xaridor sotuvchidan:
“Buni almashtirib bering”
deyishga noqulaylik sezadi.
Aslida buning hech qanday uyatli joyi yo‘q.
Siz mahsulot uchun pul to‘layapsiz.
Shuning uchun xarid qilishdan oldin uning holatini ko‘rish, ma’lumot so‘rash va shubhali mahsulotdan voz kechish — xaridorning oddiy ehtiyotkorligi.
Xaridor uchun 7 soniyalik tekshiruv
Do‘konda mahsulotni savatga solishdan oldin bir necha soniya vaqt ajrating:
1. Qadoq butunmi?
2. Teshik yoki yirtiq yo‘qmi?
3. Idish shishmaganmi?
4. Ichidan suyuqlik chiqmayaptimi?
5. Yaroqlilik muddati joyidami?
6. Saqlash sharoitiga rioya qilinganmi?
7. Narxi va mahsulot nomi to‘g‘rimi?
Shu oddiy tekshiruvning o‘zi ko‘plab noqulayliklarning oldini olishi mumkin.
Xulosa
Qadoq — mahsulotning shunchaki tashqi ko‘rinishi emas. U ko‘pincha mahsulotni tashqi ta’sirlardan himoya qiladi va uning xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Shuning uchun do‘konda mahsulot tanlayotganda:
“Narxi qancha?”
degan savol bilan cheklanib qolmaslik kerak.
“Qadoği butunmi? Sanasi joyidami? Saqlash sharoiti qanday?”
degan savollarni ham o‘zingizga bering.
Agar qadoq jiddiy shikastlangan, ochilgan, teshilgan, shishgan yoki mahsulot oqayotgan bo‘lsa, uni xarid qilmaslik va sotuvchiga xabar berish ma’qul.
Xalqona qilib aytganda:
Bir necha soniya qadoqni tekshirish — keyinchalik pul, vaqt va sog‘liq bilan bog‘liq muammoning oldini olishi mumkin.
