Do‘kondan non, sut, go‘sht, kolbasa, konserva yoki boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilayotganda ko‘pchilik narxiga e’tibor beradi. Biroq mahsulotning narxi bilan birga uning yaroqlilik muddati, saqlash sharoiti, qadoqlanishi va markirovkasi ham muhim.
Ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlari inson salomatligiga bevosita ta’sir qilishi sababli xaridor xarid jarayonida bir nechta oddiy qoidalarga amal qilishi kerak.
1. Mahsulotning yaroqlilik muddatini tekshiring
Oziq-ovqat xarid qilishdan oldin, avvalo, uning ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddatiga qarang.
Sut mahsulotlari, go‘sht va go‘sht mahsulotlari, kolbasa, qandolat mahsulotlari kabi tez buziladigan mahsulotlarda bu ayniqsa muhim. Yaroqlilik muddati o‘tgan yoki muddati o‘chirilgan, ustiga qayta yozilgandek ko‘ringan mahsulotni xarid qilmaslik ma’qul.
Shuningdek, faqat muddatning o‘ziga emas, mahsulot qanday saqlanayotganiga ham e’tibor berish kerak. Masalan, sovitkichda saqlanishi lozim bo‘lgan mahsulot issiq joyda turgan bo‘lsa, uning sifati va xavfsizligiga shubha tug‘ilishi mumkin.
2. Qadoq va mahsulotning tashqi ko‘rinishini ko‘zdan kechiring
Qadoqlangan mahsulotni xarid qilishdan oldin uning o‘ramini tekshirib ko‘ring.
Qadoq shikastlangan, yirtilgan, shishgan, zanglagan yoki mahsulotning ichki qismi oqib chiqqan bo‘lsa, bunday mahsulotni olishga shoshilmaslik kerak.
Masalan, konserva bankasining qopqog‘i shishgan bo‘lsa yoki o‘rami jiddiy deformatsiyaga uchragan bo‘lsa, uni xarid qilmaslik xavfsizroq.
Non va boshqa qadoqsiz mahsulotlarda esa tashqi ko‘rinish, tozaligi va saqlanish holatiga e’tibor qaratish lozim.
3. Mahsulot haqidagi ma’lumotlarni o‘qing
Xaridor mahsulot haqida zarur va to‘liq ma’lumot olish huquqiga ega.
Shu sababli mahsulot yorlig‘ida uning nomi, ishlab chiqaruvchisi, tarkibi, ishlab chiqarilgan sanasi, yaroqlilik muddati, saqlash shartlari kabi ma’lumotlar mavjudligiga e’tibor bering.
Ayniqsa, oziq-ovqat tarkibidagi ayrim moddalar yoki allergenlarga sezgir bo‘lgan iste’molchilar uchun mahsulot tarkibini o‘qish juda muhim.
Import qilinadigan mahsulotlarda ham iste’molchi uchun zarur ma’lumotlar tushunarli shaklda berilgan bo‘lishi kerak.
4. Narx va chekni tekshiring
Peshtaxtadagi narx bilan kassada hisoblangan summa bir xil ekaniga e’tibor bering.
Masalan, mahsulot yorlig‘ida 50 ming so‘m ko‘rsatilgan bo‘lsa, kassada 55 ming so‘m chiqsa, xaridor buning sababini so‘rashga haqli.
Xarid yakunlangach esa chekni olish va uni saqlab qo‘yish tavsiya etiladi. Chek xaridni tasdiqlovchi muhim hujjatlardan biri bo‘lib, keyinchalik mahsulot bo‘yicha nizo kelib chiqsa, xaridorning o‘z talablarini asoslashiga yordam beradi.
Ayniqsa, qimmatroq mahsulotlar xarid qilinganda chekni yo‘qotib qo‘ymaslik kerak.
5. Shubhali mahsulotni xarid qilmang va huquqingizni biling
Mahsulotning sifati, yaroqlilik muddati yoki saqlanish sharoitiga shubha tug‘ilsa, xaridor uni sotib olishdan bosh tortishi mumkin.
“Sotuvchiga aytsam, noqulay bo‘ladi” yoki “arzimas pul-ku” deb shubhali mahsulotni xarid qilish keyinchalik yanada katta muammoga olib kelishi mumkin.
Agar xaridor sifatsiz yoki xavfsizlik talablariga javob bermaydigan mahsulot sotilgan deb hisoblasa, avvalo sotuvchiga murojaat qilishi, zarurat tug‘ilganda esa vakolatli tashkilotlarga yoki sudga murojaat qilishi mumkin.
Xarid qilishdan oldin 5 daqiqalik tekshiruv
Oddiy qoida sifatida xaridor har bir oziq-ovqat mahsulotini xarid qilishdan oldin quyidagi besh jihatni tekshirishi mumkin:
— yaroqlilik muddati;
— qadoq va tashqi ko‘rinishi;
— tarkibi va mahsulot haqidagi ma’lumotlar;
— narxi;
— xarid yakunida berilgan chek.
Bu qoidalar oddiy ko‘rinsa-da, xaridorni sifatsiz yoki muddati o‘tgan mahsulotdan, ortiqcha xarajatdan va keyingi nizolardan himoya qilishga yordam beradi.
Eng muhimi, xaridor o‘z huquqlarini bilishi kerak. Mahsulotni shunchaki sotib olish emas, uning sifati va xavfsizligiga ishonch hosil qilish ham iste’molchining e’tiboridan chetda qolmasligi lozim.
