Bugun tibbiy xizmatlarning katta qismi nafaqat davlat shifoxonalarida, balki xususiy klinika va diagnostika markazlarida ham ko‘rsatilmoqda. Shifokor qabuli, UTT, MRT, tahlillar, stomatologiya, jarrohlik amaliyotlari, kosmetologiya va boshqa xizmatlar uchun fuqarolar o‘z mablag‘idan to‘lov qilmoqda.
Ammo pul to‘lashning o‘zi hali masalaning oxiri emas.
Bemor qanday xizmat uchun pul to‘layapti? Narx oldindan ma’lummi? Qo‘shimcha to‘lovlar bo‘lishi mumkinmi? Tibbiy xizmat sifati talab darajasida bo‘lmasa, fuqaro nima qila oladi?
Bu savollar ko‘pincha xizmatdan foydalanishdan oldin emas, muammo yuzaga kelganidan keyin beriladi.
Pullik tibbiy xizmat nima?
Pullik tibbiy xizmat — fuqaro o‘z mablag‘i yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa manbalar hisobidan oladigan tibbiy xizmatdir.
O‘zbekistonning “Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida”gi qonunida fuqarolar shaxsiy mablag‘lari, ixtiyoriy tibbiy sug‘urta va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan qo‘shimcha tibbiy xizmatlardan foydalanish huquqiga ega ekani belgilangan.
Ya’ni tibbiy yordamning ayrim turlari davlat tomonidan kafolatlangan bo‘lishi mumkin, boshqa qo‘shimcha yoki ayrim xizmatlar esa pulli asosda ko‘rsatiladi.
Masalan, fuqaro xususiy klinikaga borib, shifokor konsultatsiyasi uchun haq to‘lashi yoki diagnostika xizmatidan foydalanishi mumkin.
“Davlat shifoxonasi bepul bo‘lishi kerak-ku?”
Bu savol tez-tez uchraydi.
Ammo “davlat shifoxonasi” degani undagi barcha xizmatlar mutlaqo bepul degani emas.
Qonunchilikda davlat tomonidan kafolatlangan bepul tibbiy yordamning hajmi va tartibi belgilanadi. Shu kafolatlangan hajmdan ortiq tibbiy va boshqa xizmatlar qo‘shimcha xizmat hisoblanib, belgilangan tartibda haq evaziga ko‘rsatilishi mumkin.
Shuning uchun shifoxonada xizmat pulli ekanini ko‘rgan fuqaro darhol “bu noqonuniy” degan xulosaga kelmasdan, aynan qaysi xizmat uchun va qanday asosda haq olinayotganini aniqlashi kerak.
Xususiy klinikaga borsangiz, nimaga pul to‘layotganingizni biling
Xususiy klinikada “davolanish narxi — 5 million so‘m” deyishning o‘zi ham yetarli bo‘lmasligi mumkin.
Bemor quyidagilarni aniqlashtirishi mumkin:
-
shifokor konsultatsiyasi qancha;
-
tahlillar narxi qancha;
-
diagnostika alohida to‘lanadimi;
-
dori-darmon narxga kiritilganmi;
-
muolajalar uchun alohida haq olinadimi;
-
operatsiya narxiga nimalar kiradi;
-
statsionarda yotish narxi qancha;
-
qo‘shimcha xizmatlar uchun qancha to‘lanadi.
Masalan, reklamada “operatsiya — 10 million so‘m” deb ko‘rsatilgan bo‘lishi mumkin.
Ammo bemor klinikaga borgach, unga tahlil, narkoz, palata, sarf materiallari va boshqa xizmatlar uchun yana alohida to‘lovlar borligi aytilsa, savol tug‘iladi:
Reklamadagi 10 million so‘m nimani o‘z ichiga olgan edi?
Shuning uchun to‘lovdan oldin yakuniy hisob-kitobni aniqlashtirish kerak.
Narxni oldindan so‘rash uyat emas
Ba’zi bemorlar shifokor oldida narx haqida so‘rashga noqulaylik sezadi.
Aslida esa bu oddiy iste’molchi savoli.
“Qancha turadi?”, “Bu xizmat narxga kiradimi?”, “Yana qo‘shimcha to‘lov bo‘ladimi?” degan savollarni oldindan berish keyinchalik tushunmovchiliklarning oldini oladi.
Ayniqsa qimmat tibbiy xizmatlardan foydalanishda:
“Men jami qancha to‘layman?”
degan savolga imkon qadar aniq javob olish kerak.
Shifokor tavsiya qilgan har bir xizmat pullik bo‘lishi mumkinmi?
Masalan, bemor bir muammo bilan shifokorga murojaat qildi.
Shifokor esa unga bir nechta tahlil, UTT, MRT va boshqa tekshiruvlarni tavsiya qildi.
Bu yerda bemor tavsiya qilingan xizmatlarning har biri nima uchun kerakligini tushunishga haqli.
Shifokordan:
-
tekshiruv nima uchun kerak;
-
uni o‘tkazish zarurati nimada;
-
narxi qancha;
-
muqobil tekshiruv bormi
kabi savollarni so‘rash mumkin.
Bu shifokorning kasbiy qaroriga aralashish emas. Bemor o‘z sog‘lig‘i va o‘z mablag‘i hisobidan olinayotgan xizmat haqida ma’lumotga ega bo‘lishi kerak.
“Kompleks davolash” degani nima?
Ayrim klinikalarda bemorga “kompleks davolash” yoki “to‘liq paket” taklif qilinadi.
Bunday vaziyatda paket tarkibini yozma yoki aniq ko‘rinishda bilib olish foydali.
Masalan:
Paket narxi — 3 million so‘m.
Ammo uning ichida nechta shifokor qabuli bor? Nechta muolaja? Qaysi tahlillar? Dori-darmonlar kiradimi? Qo‘shimcha xizmatlar uchun yana pul to‘lanadimi?
Paketning tarkibi qanchalik aniq bo‘lsa, bemor uchun shunchalik tushunarli.
Reklamadagi “100 foiz natija”ga ehtiyot bo‘ling
Tibbiyot reklamasida turli va’dalarga duch kelish mumkin:
“100 foiz davolaymiz!”
“Bir muolajada muammo yo‘qoladi!”
“Operatsiyasiz davolash!”
“Eng zamonaviy usul!”
Bunday va’dalarni ko‘rgan bemor shoshilmasligi kerak.
Tibbiyotda davolash natijasi bemorning holati, tashxis, kasallikning kechishi va boshqa tibbiy omillarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun reklamadagi umumiy va’dadan ko‘ra, shifokorning tashxisi, davolash rejasi va xizmat shartlarini aniqlash muhim.
Tibbiy xizmat ham sifatli bo‘lishi kerak
Fuqaro pul to‘lagani bilan sifatsiz xizmatni qabul qilib olishga majbur bo‘lib qolmaydi.
Sog‘liqni saqlash qonunchiligida tibbiy yordamning tegishli tartib va standartlar asosida ko‘rsatilishi nazarda tutilgan. Xususan, xususiy va boshqa sog‘liqni saqlash tizimlarida qonunchilikda belgilangan tartibda foydalanishga ruxsat etilgan profilaktika, tashxis va davolash vositalaridan foydalanilishi kerak.
Shu sababli tibbiy xizmat ko‘rsatishda nafaqat “pul to‘ladim”, balki xizmat qanday ko‘rsatilgani ham muhim.
Chekni olib qo‘ying
Tibbiy xizmat uchun to‘lov qilganda chek yoki boshqa to‘lovni tasdiqlovchi hujjatni saqlash muhim.
Bu oddiy qog‘ozdek ko‘rinishi mumkin.
Ammo keyinchalik:
“Men bu klinikada davolangandim”,
“Falon xizmat uchun pul to‘lagandim”,
“Mana shu summa undirilgan edi”
degan holatni tasdiqlash kerak bo‘lsa, to‘lov hujjati muhim dalil bo‘lishi mumkin.
Shuningdek, shartnoma, tibbiy xulosa, tahlil natijalari, hisob-faktura va boshqa hujjatlarni ham saqlab qo‘yish foydali.
Tibbiy hujjatlarni o‘qimasdan imzo qo‘ymang
Ba’zan bemorga bir nechta hujjat beriladi va:
“Shu yerga imzo qo‘ying”,
deyiladi.
Ammo imzo qo‘yishdan oldin hujjatda nima yozilganini o‘qib chiqish kerak.
Ayniqsa:
-
xizmat turi;
-
davolash shartlari;
-
to‘lov miqdori;
-
qo‘shimcha xizmatlar;
-
bemorning roziligi;
-
muolaja yoki amaliyotga oid shartlar
bilan tanishish muhim.
Tibbiy xizmatda bemorning xabardorligi alohida ahamiyatga ega.
Davolanish vaqtida qo‘shimcha xizmatlar paydo bo‘lsa-chi?
Masalan, bemor muayyan muolaja uchun kelgan.
Dastlab bir summa aytilgan. Keyinchalik esa hisob-kitob oshib ketgan.
Bunday holatda bemor:
“Nima sababdan summa o‘zgardi?”
“Qaysi xizmat qo‘shildi?”
“Bu xizmatning narxi qancha?”
deb so‘rashi mumkin.
Agar qo‘shimcha xizmat taklif qilinayotgan bo‘lsa, uning zarurati va narxini oldindan aniqlashtirish foydali.
Shifokorni tanlash huquqi ham muhim
Fuqaro tibbiy xizmat olayotganda shifokor va tibbiy muassasa haqida ma’lumot olishga e’tibor berishi mumkin.
Xususiy klinikani tanlashda uning faoliyati, mutaxassislar tarkibi, xizmatlar ro‘yxati va narxlari bilan tanishish foydali.
Ayniqsa murakkab yoki qimmat muolaja oldidan birinchi uchragan reklama asosida darhol katta miqdorda pul to‘lash o‘rniga, bir nechta manbadan ma’lumot olish maqsadga muvofiq.
Shoshilinch yordam — boshqa masala
Pullik tibbiy xizmat haqida gap ketganda yana bir muhim jihat bor.
Shoshilinch tibbiy yordam masalasini oddiy pullik xizmat bilan aralashtirib yubormaslik kerak.
“Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, fuqarolar sog‘liqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalarida shoshilinch tibbiy yordam olish huquqiga ega. Tibbiyot va farmatsevtika xodimlari shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatishi shart.
Demak, hayot uchun xavf tug‘dirayotgan vaziyatni oddiy “pullik xizmat narxi” masalasiga tenglashtirib bo‘lmaydi.
Muammo chiqsa, qayerga murojaat qilish mumkin?
Aytaylik, fuqaro tibbiy xizmat uchun katta miqdorda pul to‘ladi. Ammo kelishilgan xizmat ko‘rsatilmagan yoki xizmat bo‘yicha jiddiy nizo yuzaga keldi.
Birinchi navbatda barcha hujjatlarni yig‘ish kerak:
-
shartnoma;
-
chek;
-
bank to‘lovi;
-
tibbiy xulosa;
-
tahlil natijalari;
-
yozishmalar;
-
reklama;
-
xizmat narxi ko‘rsatilgan ma’lumotlar;
-
boshqa tegishli hujjatlar.
Keyin tibbiy tashkilotga yozma murojaat qilib, muammoni aniq bayon qilish mumkin.
Masala hal bo‘lmasa, vaziyatga qarab sog‘liqni saqlash sohasidagi vakolatli organlarga, iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha vakolatli tashkilotlarga yoki sudga murojaat qilish masalasi ko‘rib chiqiladi.
“Pulimni qaytarib bering” deyishdan oldin dalilni tayyorlang
Nizo paytida faqat:
“Men norozi bo‘ldim, pulimni qaytaring”
deyish bilan cheklanib qolmaslik kerak.
Qaysi xizmat uchun qancha to‘langan?
Qaysi xizmat ko‘rsatilgan?
Qaysi xizmat ko‘rsatilmagan?
Muammo nimada?
Shartnomada nima belgilangan?
Bularni aniq ko‘rsatish muhim.
Chunki tibbiy xizmat bilan bog‘liq nizolar boshqa oddiy xizmatlardan farqli ravishda tibbiy hujjatlar va mutaxassislik masalalarini ham qamrab olishi mumkin.
Bemor uchun 8 ta oddiy qoida
Pullik tibbiy xizmatdan foydalanayotgan fuqaro quyidagilarni yodda tutgani ma’qul:
1. Xizmatning aniq nomi va narxini oldindan so‘rang.
2. Narxga nimalar kirishini aniqlang.
3. Qo‘shimcha xizmatlar uchun alohida haq bor-yo‘qligini biling.
4. Shartnoma yoki boshqa hujjatlarni o‘qimasdan imzo qo‘ymang.
5. Reklamadagi va’dalarni saqlab qo‘ying.
6. Chek va to‘lov hujjatlarini yo‘qotmang.
7. Tibbiy xulosa, tahlil va boshqa hujjatlarning nusxalarini saqlang.
8. Muammo yuzaga kelsa, imkon qadar yozma murojaat qiling.
Eng muhimi — sog‘liq masalasida shoshilmang
Tibbiy xizmat — oddiy xarid emas. Bu insonning sog‘lig‘i, ba’zan esa hayoti bilan bog‘liq.
Shuning uchun “chegirma tugayapti”, “hoziroq to‘lang”, “faqat bugun shu narx” kabi shoshiltiruvchi takliflar sababli muhim tibbiy qarorni o‘ylamasdan qabul qilish to‘g‘ri emas.
Avvalo xizmatning mazmunini, narxini, davolash rejasini va shartlarini tushunib oling.
Qancha to‘layman?
Nima xizmat olaman?
Narxga nimalar kiradi?
Qo‘shimcha xarajat bo‘ladimi?
Qanday hujjat beriladi?
Mana shu savollarga javob aniq bo‘lsa, bemorning ham huquqiy, ham moliyaviy jihatdan o‘zini himoya qilishi osonroq bo‘ladi.
Chunki tibbiy xizmatda ham oddiy qoida bor: sog‘liqni ishonib topshirayotgan joyingizni tanlashdan oldin xizmat shartlarini bilish — ortiqcha ehtiyotkorlik emas, zarurat.
