Bugun ko‘pchilik tibbiy xizmat uchun xususiy klinikalarga murojaat qilmoqda. Navbat kam, shifokorni tanlash imkoniyati bor, diagnostika uskunalari zamonaviy, xizmatlar esa bir joyning o‘zida taklif qilinadi.
Ammo xususiy klinikaga murojaat qilgan bemor ko‘pincha bitta muhim narsani unutadi: u nafaqat bemor, balki pullik xizmatdan foydalanayotgan iste’molchi hamdir.
“Pulini to‘ladim, endi nima desa shuni qilishim kerak”, degan qarash noto‘g‘ri.
Bemorning sog‘lig‘i, tashxis, davolash usuli, ehtimoliy xavflar, xizmat narxi va boshqa muhim masalalar bo‘yicha savol berish huquqi bor.
Xo‘sh, xususiy klinikada bemor nimalarni bilishi va nimalarga e’tibor berishi kerak?
Bemorning huquqlari faqat davlat shifoxonasida amal qilmaydi
O‘zbekiston qonunchiligida fuqarolarning sog‘liqni saqlash huquqi kafolatlangan. “Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, sog‘liqni saqlashning xususiy tizimiga kiruvchi muassasalar ham qonunchilikda belgilangan tartibda tibbiy xizmat ko‘rsatadi. Fuqarolar o‘z mablag‘lari, ixtiyoriy tibbiy sug‘urta va boshqa qonuniy manbalar hisobidan qo‘shimcha tibbiy xizmatlardan foydalanishi mumkin.
Demak, xususiy klinikaga pul to‘lagan bemor “mijoz” sifatida xizmat shartlari va o‘z huquqlariga e’tibor qaratishi mumkin.
Bemor o‘z tashxisini bilishga haqli
Tasavvur qiling, fuqaro klinikaga murojaat qildi.
Tekshiruvlar o‘tkazildi.
Shifokor esa:
“Bir nechta muolaja qilamiz, keyin ko‘ramiz”,
dedi.
Ammo bemorga uning aniq tashxisi, tekshiruv natijalari yoki davolash usuli haqida tushunarli ma’lumot berilmadi.
Bunday vaziyatda bemor savol berishi mumkin.
Qonunchilikka ko‘ra, fuqaro o‘z sog‘lig‘ining holati, tekshiruv natijalari, tashxisi, kasallikning keyingi kechishi haqidagi taxminlar, davolash usullari, ular bilan bog‘liq xavf-xatarlar, tibbiy aralashuvning ehtimoliy turlari va oqibatlari hamda amalga oshirilgan davolash natijalari haqida ma’lumot olish huquqiga ega.
Ya’ni:
“Menda nima bor?”
“Menga qanday davolash tavsiya qilinyapti?”
“Bu usulning xavfi bormi?”
“Boshqa davolash usuli mavjudmi?”
kabi savollarni berish tabiiy.
“Shifokor aytdi — bo‘ldi” emas
Tibbiy masalada bemor shifokorning kasbiy tavsiyasini tushunishi juda muhim.
Masalan, bemorga jarrohlik amaliyoti tavsiya qilindi.
Bemor esa amaliyotning mohiyatini, ehtimoliy xavflarini yoki boshqa variantlarni tushunmayapti.
Bu vaziyatda savollar berishdan tortinmaslik kerak.
Operatsiya nima uchun kerak?
Qanday usulda amalga oshiriladi?
Qanday xavflar mavjud?
Tiklanish davri qancha?
Muqobil davolash usuli bormi?
Bemor o‘z sog‘lig‘i haqida ma’lumotga ega bo‘lishi muhim.
Davolash usulining xavfi haqida ham ma’lumot so‘rang
Ba’zi bemorlar shifokor tavsiya qilgan muolajani muhokama qilishni ortiqcha deb hisoblaydi.
Aslida esa tibbiy aralashuvning ehtimoliy xavf-xatarlari haqida ma’lumot olish bemorning qonuniy huquqlaridan biridir.
Masalan, muolajadan keyin qanday nojo‘ya ta’sirlar kuzatilishi mumkin?
Qaysi holatlarda darhol shifokorga murojaat qilish kerak?
Muolajadan keyin qanday cheklovlar mavjud?
Bularni oldindan bilish bemor uchun muhim.
Narx qancha? Buni oldindan biling
Xususiy klinikalardagi eng ko‘p uchraydigan masalalardan biri — xizmat narxi.
Bemor dastlab:
“Qabul — 150 ming so‘m”,
degan ma’lumotni oladi.
Ammo keyinchalik tahlil, UTT, muolaja, dori-darmon, sarf materiallari yoki boshqa xizmatlar uchun alohida to‘lovlar qo‘shiladi.
Shu sababli klinikaga murojaat qilishdan oldin:
-
shifokor qabuli narxi;
-
diagnostika narxi;
-
tahlillar narxi;
-
muolaja narxi;
-
dori-darmon narxga kiradimi;
-
qo‘shimcha xizmatlar uchun qancha haq olinishi
haqida aniqlik kiritish foydali.
Eng oddiy savol:
“Men jami qancha to‘layman?”
“Paket” xizmatining ichida nimalar bor?
Ayrim klinikalar bemorlarga “to‘liq tekshiruv”, “VIP diagnostika”, “kompleks davolash” kabi paketlarni taklif qiladi.
Reklamada narx bitta summa sifatida ko‘rsatiladi.
Ammo bemor paket ichiga nimalar kirishini bilmasligi mumkin.
Masalan, “kompleks tekshiruv — 2 million so‘m”.
Bu summaga nechta tahlil kiradi?
Qaysi shifokor ko‘rigi mavjud?
Qayta konsultatsiya ham paketga kiradimi?
Qo‘shimcha tekshiruv kerak bo‘lsa, yana pul to‘lanadimi?
Shuning uchun paket nomiga emas, uning tarkibiga qarang.
Reklamadagi va’da bilan haqiqiy xizmat bir xil bo‘lsin
“Bir muolajada tuzalish!”
“100 foiz natija!”
“Operatsiyasiz davolash!”
“Eng zamonaviy texnologiya!”
Bunday reklamalarga duch kelganda shoshilmaslik kerak.
Reklama bemorni klinikaga olib kelishi mumkin. Ammo tibbiy qaror faqat reklamadagi va’daga asoslanmasligi kerak.
Xizmatning mazmuni, shifokorning tavsiyasi, davolash usuli va uning ehtimoliy natijalarini aniqlash muhim.
Fuqarolar tovarlar, ishlar va xizmatlarning xavfsizligi hamda tegishli talablarga muvofiqligi haqida o‘z vaqtida va aniq axborot olish huquqiga ega.
Bemor tibbiy hujjatlari haqida ham unutmasin
Tibbiy xizmatdan foydalangandan keyin hujjatlarni shunchaki klinikada qoldirib ketmaslik kerak.
Imkon qadar:
-
tibbiy xulosa;
-
tahlil natijalari;
-
diagnostika natijalari;
-
retsept;
-
to‘lov hujjatlari;
-
shartnoma;
-
boshqa muhim hujjatlarning nusxalarini
saqlab qo‘yish foydali.
Keyinchalik boshqa shifokorga murojaat qilinganda ham bu hujjatlar kerak bo‘lishi mumkin.
Chek — oddiy qog‘oz emas
Bemor tibbiy xizmat uchun pul to‘ladi.
Ammo chekni oldi va tashlab yubordi.
Oradan vaqt o‘tib, klinikada muammo yuzaga keldi.
Endi esa:
“Men shu yerda davolangandim”,
degan gapni tasdiqlash kerak bo‘lishi mumkin.
Shu sababli to‘lovni tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash kerak.
Ayniqsa katta miqdordagi tibbiy xizmatlar uchun to‘lov qilinganda hujjatlarni alohida saqlab qo‘yish maqsadga muvofiq.
Bemorning shaxsiy ma’lumotlari ham muhim
Tibbiy xizmat jarayonida bemor haqida juda ko‘p ma’lumotlar shakllanadi.
Tashxis.
Tahlil natijalari.
Davolash tarixi.
Shaxsiy ma’lumotlar.
Bular oddiy ma’lumot emas.
Shuning uchun bemor o‘z tibbiy ma’lumotlari qanday saqlanishi va kimlarga berilishi masalasiga ham e’tibor qaratishi kerak.
Ayniqsa tahlil natijalari yoki tashxisni bemorning roziligisiz ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilish kabi holatlar yuzaga kelsa, masalaga befarq qaramaslik kerak.
Bemorni kamsitish mumkin emas
Qonunchilik fuqarolarning sog‘lig‘i saqlanishini kafolatlaydi va kasallikning har qanday shakli mavjudligidan qat’i nazar, ularni kamsitishdan himoya qilishni nazarda tutadi.
Demak, bemorga kasalligi, ijtimoiy holati yoki boshqa belgilariga ko‘ra noqonuniy tarzda kamsituvchi munosabatda bo‘lish masalasi ham huquqiy baholanishi mumkin.
Bemor xohlagan savolini berishi mumkin
“Shifokorga ko‘p savol bersam, noqulay bo‘lib qoladi”, degan qarashdan voz kechish kerak.
Agar siz davolanish uchun pul to‘layotgan bo‘lsangiz, xizmatning mohiyatini tushunishingiz muhim.
Masalan:
“Bu tahlil nima uchun kerak?”
“Bu dori nima uchun yozildi?”
“Muolaja qancha davom etadi?”
“Qachon qayta ko‘rikka kelaman?”
“Qanday nojo‘ya ta’sirlar bo‘lishi mumkin?”
Savol berish — shifokorga ishonmaslik degani emas.
Aksincha, bemorning o‘z sog‘lig‘iga mas’uliyat bilan yondashayotganini anglatadi.
Muammo chiqsa, shikoyat qilish mumkinmi?
Ha.
Qonunchilikda bemorning huquqlari buzilgan taqdirda u yoki uning qonuniy vakili davolash-profilaktika muassasasi rahbari yoki boshqa mansabdor shaxsga, yuqori boshqaruv organiga yoki sudga shikoyat bilan murojaat qilishi mumkinligi belgilangan.
Shuning uchun klinikada muammo yuzaga kelganda:
“Baribir xususiy klinika, hech narsa qila olmayman”
degan qarash to‘g‘ri emas.
Avvalo klinikaning o‘ziga yozma murojaat qiling
Masalan, fuqaro xizmatdan norozi.
Bunday holatda muammoni og‘zaki aytib qo‘yish bilan cheklanmasdan, imkon qadar yozma murojaat qilish foydali.
Murojaatda:
-
qachon klinikaga murojaat qilingani;
-
qanday xizmat olingani;
-
qancha pul to‘langani;
-
muammo nimada ekani;
-
qanday talab qo‘yilayotgani
aniq ko‘rsatilishi mumkin.
Murojaatning nusxasi yoki yuborilganini tasdiqlovchi ma’lumotni saqlab qo‘yish ham muhim.
“Pulimni qaytaring” deyishning o‘zi yetarli emas
Tibbiy xizmat bo‘yicha nizo yuzaga kelganda talabni asoslash muhim.
Masalan:
“Xizmat ko‘rsatilmagan”.
“Kelishilgan xizmat tarkibiga kirmagan qo‘shimcha haq undirilgan”.
“Shartlarda ko‘rsatilgan xizmat bajarilmagan”.
“Reklamada ko‘rsatilgan shart bilan amaldagi xizmat o‘rtasida farq bor”.
Bunday holatlarda dalillarni yig‘ish muhim.
Shartnoma, chek, reklama, yozishmalar, tibbiy hujjatlar va boshqa tegishli materiallar vaziyatni tushuntirishga yordam beradi.
Bemor uchun 10 ta oddiy qoida
Xususiy klinikaga borayotgan fuqaro quyidagilarni yodda tutgani ma’qul:
1. Klinikadagi xizmat narxini oldindan so‘rang.
2. Narxga nimalar kirishini aniqlang.
3. Tashxisingiz va davolash usuli haqida ma’lumot oling.
4. Davolash bilan bog‘liq xavf-xatarlar haqida so‘rang.
5. Shartnoma va boshqa hujjatlarni o‘qimasdan imzo qo‘ymang.
6. Tibbiy xulosa va tahlil natijalarini saqlang.
7. To‘lov cheklarini yo‘qotmang.
8. Reklamadagi muhim va’dalarni saqlab qo‘ying.
9. Muammo yuzaga kelsa, imkon qadar yozma murojaat qiling.
10. Huquqingiz buzilgan deb hisoblasangiz, vakolatli organ yoki sudga murojaat qilish imkoniyatini ko‘rib chiqing.
Sog‘liqni ishonib topshirgan joyingizni biling
Xususiy klinikaga murojaat qilish — shunchaki pul to‘lab, shifokor ko‘rigidan o‘tish emas.
Bu yerda insonning sog‘lig‘i, huquqi, vaqti va mablag‘i bir vaqtning o‘zida ishtirok etadi.
Shuning uchun bemor:
Nima uchun davolanyapman?
Qanday xizmat olyapman?
Qancha pul to‘layapman?
Qanday xavflar mavjud?
Menga qanday hujjatlar beriladi?
degan savollarga javobni bilishi kerak.
Eng muhimi, bemor o‘z huquqlarini bilishi uchun albatta huquqshunos bo‘lishi shart emas.
Savol berishdan uyalmang. Hujjatni o‘qing. Chekni saqlang. Tibbiy xulosani oling. Muammo bo‘lsa, yozma murojaat qiling.
Chunki xususiy klinikaga pul to‘lagan bemor — shunchaki xizmat uchun pul bergan odam emas. Uning sog‘lig‘i va huquqlari qonun bilan himoyalangan fuqaro.
