Sut, qatiq, kefir, tvorog yoki qaymoq — kundalik dasturxonimizdan deyarli tushmaydigan mahsulotlar. Ammo do‘konda ularning o‘nlab turi turadi. Narxi har xil, yog‘liligi har xil, ishlab chiqaruvchisi boshqa-boshqa. Eng muhimi esa — mahsulotning sifati va saqlash sharoiti. Xo‘sh, sut mahsulotini xarid qilayotganda nimalarga qarash kerak?
Do‘konga kirib, sut mahsulotlari turgan javonga kelganimizda ko‘pincha birinchi navbatda narxiga qaraymiz. Keyin ishlab chiqaruvchisini tanlaymiz va savatga solamiz.
Ammo sut mahsulotlari bilan bog‘liq xaridda yana bir necha muhim jihat bor.
Mahsulotning sanasi, qadoği, saqlanish harorati, tarkibi va yaroqlilik muddati — xaridor e’tibor berishi kerak bo‘lgan asosiy masalalar.
1. Avvalo yaroqlilik muddatiga qarang
Sut mahsulotini olayotganda eng birinchi tekshiriladigan narsalardan biri — yaroqlilik muddati.
Qadoqda:
-
ishlab chiqarilgan sana;
-
yaroqlilik muddati;
-
saqlash muddati
kabi ma’lumotlar bo‘lishi mumkin.
Masalan, sutning yaroqlilik muddati 5 kun bo‘lsa, xarid qilgan kuningizdan keyin uni qancha vaqt ichida iste’mol qilishga ulgurishingizni hisobga oling.
“Muddati hali tugamagan ekan” deb shunchaki savatga tashlab ketmang.
Sana qanchalik yaqin bo‘lsa, mahsulotni tezroq iste’mol qilish kerak bo‘ladi.
Ayniqsa chegirmadagi sut mahsulotlarida sanani yana bir bor tekshirib ko‘rish foydali.
2. Qadoqning butunligiga e’tibor bering
Sut mahsulotlarining qadoği ularni tashqi ta’sirlardan himoya qiladi.
Shuning uchun qadoq:
-
yirtilmagan;
-
teshilmagan;
-
ochilmagan;
-
oqmayotgan;
-
shishmagan
bo‘lishi kerak.
Masalan, sut qutisining bir chetidan suyuqlik chiqayotgan bo‘lsa, uni olishga shoshilmang.
Qatiq yoki kefir idishi shishib ketgan bo‘lsa ham, bunday mahsulotga ehtiyotkorlik bilan qarash kerak.
“Baribir uyga borib ichaman-ku” deb shikastlangan qadoqni olish yaxshi fikr emas.
3. Mahsulot qayerda saqlanayotganiga qarang
Sut mahsulotini tanlashda nafaqat qadoqqa, balki uning do‘konda qanday sharoitda saqlanayotganiga ham qarash kerak.
Sut, kefir, qatiq, tvorog, qaymoq kabi mahsulotlarning ayrimlari sovutilgan sharoitda saqlanishi kerak.
Agar sovutkichdagi mahsulot odatdagidan issiq joyda turgan bo‘lsa yoki sovutkichning ishlashida muammo ko‘rinsa, sotuvchidan tushuntirish so‘rash mumkin.
Oddiy qoida:
Sovutilishi kerak bo‘lgan mahsulot — sovutilgan joyda turishi kerak.
4. Sutning yog‘liligiga emas, tarkibiga ham qarang
Do‘konlarda sutning:
1 foiz, 2,5 foiz, 3,2 foiz, 3,5 foiz
va boshqa ko‘rsatkichdagi turlari uchraydi.
Bu raqamlar mahsulotdagi yog‘ miqdorini anglatadi.
Ammo xaridor faqat yog‘lilik foiziga qarab tanlamasligi kerak.
Qadoqdagi tarkib va boshqa ma’lumotlarni ham o‘qib chiqish foydali.
Chunki tashqi ko‘rinishi bir-biriga o‘xshash mahsulotlarning tarkibi va xususiyatlari farq qilishi mumkin.
5. “Sut” bilan sutli mahsulotning farqini o‘qing
Do‘konda turli xil sut mahsulotlari mavjud.
Qadoqda mahsulotning nomi qanday yozilganiga e’tibor berish kerak.
Masalan, mahsulot nomi va tarkibi uning nimadan tayyorlanganini tushunishga yordam beradi.
Agar xaridor aynan tabiiy sut izlayotgan bo‘lsa, mahsulot nomi va tarkibidagi ma’lumotlarni o‘qib chiqishi kerak.
Chiroyli reklama yoki katta harflardagi yozuvdan ko‘ra, qadoqdagi rasmiy ma’lumot muhimroq.
6. Qatiq va kefirni tanlayotganda
Qatiq yoki kefir olayotganda ham umumiy qoidalarga amal qilish kerak.
Avvalo:
yaroqlilik muddati → qadoq → saqlash harorati → tarkib
ketma-ketligida tekshiring.
Idishning qopqog‘i ochilgan, shikastlangan yoki mahsulot tashqariga sizib chiqqan bo‘lsa, boshqa mahsulotni tanlagan ma’qul.
Uyga kelgach esa mahsulotni belgilangan sharoitda saqlash kerak.
7. Tvorogda ayniqsa ehtiyot bo‘ling
Tvorog tez buziladigan sut mahsulotlaridan biri.
Shuning uchun uni xarid qilayotganda sanasiga alohida qarash kerak.
Qadoq ochilgan yoki shikastlangan bo‘lsa, mahsulotni olishga shoshilmang.
Tvorogni uyga olib kelgach ham uni uzoq vaqt xona haroratida qoldirmaslik kerak.
Agar mahsulotning hidi, rangi yoki ko‘rinishida shubhali o‘zgarish sezilsa, “muddati bor ekan” deb iste’mol qilish tavsiya etilmaydi.
8. Qaymoq va smetana tanlashda ham sanani tekshiring
Qaymoq, smetana kabi mahsulotlarda ham qadoq va yaroqlilik muddati muhim.
Masalan, bir xil mahsulotning ikkita qutisi turibdi.
Birining muddati yana 10 kun, ikkinchisiniki esa 2 kun.
Agar darhol ishlatmasangiz, uzoqroq muddatga ega mahsulotni tanlash qulayroq bo‘lishi mumkin.
Bu yerda asosiy maqsad — mahsulotni muddatidan oldin ishlatib yuborish va isrof qilmaslik.
9. “Aksiya” degani hammasi yaxshi degani emas
Sut mahsulotlari aksiyaga tushsa, xaridorning e’tibori darrov narxga ketadi.
Masalan:
“20 foiz chegirma!”
Lekin chegirmaga ko‘zingiz tushishi bilan mahsulotni savatga solmang.
Avval:
“Nega chegirmada?”
degan savolni o‘zingizga bering.
Keyin sanasiga qarang.
Agar mahsulotning yaroqlilik muddati tugashiga oz qolgan bo‘lsa, uni qancha vaqtda iste’mol qilishingizni hisobga oling.
10. Mahsulotni faqat ko‘rinishiga qarab tanlamang
Ba’zi qadoqlar juda chiroyli bo‘ladi.
Rang-barang dizayn, katta yozuvlar, turli reklama iboralari xaridorni o‘ziga tortadi.
Ammo qadoqning chiroyli bo‘lishi mahsulotning sifati haqida to‘liq ma’lumot bermaydi.
Shuning uchun xaridor:
reklama → narx → tashqi ko‘rinish
bilan cheklanib qolmasdan,
tarkib → sana → qadoq → saqlash sharoiti
ga ham qarashi kerak.
11. Narxiga emas, hajmiga ham qarang
Ikki xil sut turibdi:
1 litr — 15 ming so‘m
900 ml — 14 ming so‘m.
Bir qarashda ikkinchisi arzonroqdek ko‘rinadi.
Ammo hajmini hisoblasangiz, vaziyat boshqacha chiqishi mumkin.
Shuning uchun xarid qilayotganda faqat:
“Qaysi biri arzon?”
emas,
“Qaysi birining hajmi qancha?”
degan savolni ham bering.
Bu usul boshqa sut mahsulotlari — qaymoq, smetana, yogurt, kefir va boshqalarni tanlashda ham foydali.
12. Yorliqdagi ma’lumotlarni o‘qishga odatlaning
Qadoqdagi ma’lumotlar shunchaki bezak uchun yozilmaydi.
Xaridor imkon qadar:
-
mahsulot nomi;
-
ishlab chiqaruvchi;
-
ishlab chiqarilgan sana;
-
yaroqlilik muddati;
-
tarkibi;
-
saqlash sharoiti;
-
hajmi yoki massasi
kabi ma’lumotlarga qarashi kerak.
Ayniqsa oila uchun katta miqdorda mahsulot xarid qilayotgan bo‘lsangiz, bu ma’lumotlarga e’tibor berish muhim.
13. Uyga kelgach, sut mahsulotini to‘g‘ri saqlang
Mahsulotni yaxshi tanlashning o‘zi yetmaydi.
Uyga kelgach ham uni tegishli sharoitda saqlash kerak.
Sovutilishi kerak bo‘lgan mahsulotlarni uzoq vaqt issiq joyda qoldirmang.
Qadoqdagi saqlash shartlari bilan tanishing.
Mahsulot ochilgandan keyin qanday muddat ichida iste’mol qilish kerakligi ko‘rsatilgan bo‘lsa, bunga ham amal qiling.
14. Xariddan keyin chekni saqlang
Sut mahsulotini oldingiz.
Uyga keldingiz.
Ammo mahsulot bilan bog‘liq muammo chiqdi.
Bunday vaziyatda xaridni tasdiqlovchi chek yoki elektron to‘lov ma’lumotlari asqotishi mumkin.
Shuning uchun xarid qilgandan keyin chekni darhol tashlab yubormaslik foydali.
Ayniqsa mahsulotda nuqson yoki boshqa muammo aniqlansa, sotuvchiga murojaat qilishda xaridni tasdiqlovchi ma’lumot kerak bo‘lishi mumkin.
Sut mahsulotini tanlashda 7 ta oddiy qoida
Do‘konda sut mahsulotlari oldida turganingizda quyidagilarni yodda tuting:
1. Sanasini tekshiring.
2. Yaroqlilik muddatini ko‘ring.
3. Qadoq butunligiga qarang.
4. Saqlash sharoitini tekshiring.
5. Tarkibini o‘qing.
6. Hajmi va narxini solishtiring.
7. Chekni oling va saqlang.
Xulosa
Sut mahsulotini tanlashda eng arzonini olish yoki ko‘zingizga eng chiroyli ko‘ringan qadoqni savatga solish yetarli emas.
Bir necha soniya vaqt ajratib, sana, qadoq, tarkib va saqlash sharoitini tekshirish kerak.
Ayniqsa sut, qatiq, kefir, tvorog, qaymoq va smetana kabi mahsulotlarda yaroqlilik muddati va saqlash sharoitiga e’tibor berish muhim.
Xalqona qilib aytganda:
Sut mahsulotini tanlashda narxiga bir qarang, sanasiga ikki qarang, qadoqiga esa albatta qarang.
Chunki tejalgan bir necha ming so‘m sabab sifati shubhali mahsulotni xarid qilish keyinchalik bundan qimmatroqqa tushishi mumkin.
