Yangi telefon oldingiz. Oradan ko‘p o‘tmay ekrani ishlamay qoldi, quvvati tez tugay boshladi yoki umuman yoqilmay qo‘ydi. Sotuvchiga murojaat qilsangiz esa: “Servis markaziga olib boring”, “Biz javob bermaymiz”, “Sotilgan mahsulot qaytarilmaydi”, degan gaplarni eshitishingiz mumkin. Xo‘sh, bunday vaziyatda xaridor nima qilishi kerak?
Telefon ham boshqa maishiy texnika kabi xaridor pul to‘lab oladigan tovar. Agar unda nuqson aniqlansa va bu nuqson xarid vaqtida aytilmagan bo‘lsa, iste’molchining qonunda belgilangan huquqlari mavjud.
Telefon buzildi. Birinchi navbatda nima qilish kerak?
Eng avvalo vahimaga tushmang.
Telefonni o‘zingiz ochib, ta’mirlashga urinmang. Ayniqsa kafolat muddati davom etayotgan bo‘lsa, qurilmani norasmiy ustaga berish keyinchalik muammo tug‘dirishi mumkin.
Avvalo:
chekni toping;
kafolat hujjatlarini tayyorlang;
telefonning nuqsonini qayd eting;
sotuvchiga yoki vakolatli servisga murojaat qiling.
Masalan, telefon umuman yoqilmayapti.
Bunday holatda uning videosini olib qo‘yish, ekranidagi xatoliklarni suratga olish yoki boshqa dalillarni saqlab qo‘yish foydali bo‘lishi mumkin.
“Sotilgan mahsulot qaytarilmaydi” desa-chi?
Do‘konlarda ba’zan:
“Sotilgan tovar qaytarilmaydi”
degan yozuvlarni ko‘rish mumkin.
Ammo nuqsonli tovar masalasida vaziyat boshqacha.
O‘zbekistonning iste’molchilar huquqlarini himoya qilish to‘g‘risidagi qonuniga ko‘ra, agar tovarning nuqsoni xarid vaqtida aytib o‘tilmagan bo‘lsa, iste’molchi qonunda nazarda tutilgan bir qator talablarni qo‘yishi mumkin.
Ya’ni telefon buzilib qolganida sotuvchining:
“Bizda qaytarish yo‘q”
degan bitta og‘zaki gapi masalani avtomatik ravishda yopib qo‘ymaydi.
Xaridor telefonga nima bo‘lganiga qarab qanday talab qo‘yishi mumkin?
Agar telefonda nuqson aniqlansa, qonunda iste’molchiga bir nechta imkoniyat berilgan.
Jumladan, xaridor:
-
telefonni ayni shunday, maqbul sifatli telefonga almashtirishni;
-
boshqa modelga almashtirishni va narxni qayta hisoblashni;
-
nuqsonni bepul bartaraf etishni;
-
nuqson sabab narxni kamaytirishni;
-
shartnomani bekor qilish va yetkazilgan zararni qoplashni
talab qilishi mumkin.
Demak, telefon buzilganda xaridor faqat:
“Ta’mirlab bering”
degan bitta variant bilan cheklanib qolmaydi.
Qonunda belgilangan holatlarda boshqa talablarni ham qo‘yish imkoniyati mavjud.
Telefonni almashtirishni talab qilish mumkinmi?
Ha, qonunda nuqsonli tovarni ayni shunday markali yoki modeldagi maqbul sifatli tovarga almashtirish imkoniyati nazarda tutilgan.
Masalan, siz yangi telefon sotib oldingiz.
Bir necha kundan keyin qurilma ishlab chiqarishdagi nuqson sabab ishlamay qoldi.
Agar nuqson xarid vaqtida aytilmagan bo‘lsa, qonunda belgilangan tartibda telefonni almashtirish masalasini ko‘tarishingiz mumkin.
Agar ayni model bo‘lmasa, boshqa modelga almashtirish va narxni tegishlicha qayta hisoblash masalasi ham qonunda nazarda tutilgan.
Sotuvchi telefonni “tekshirib ko‘ramiz” desa nima bo‘ladi?
Bu holat ham bo‘lishi mumkin.
Sotuvchi yoki ishlab chiqaruvchi telefonning haqiqatan ham nuqsonli ekanini aniqlash uchun qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazishi mumkin.
Qonunda ayni shunday tovarga almashtirish uchun odatda 7 kunlik muddat, tovar sifatini qo‘shimcha tekshirish zarur bo‘lsa, talab qo‘yilgan kundan boshlab 20 kungacha muddat nazarda tutilgan.
Agar ayni shunday tovar bo‘lmasa, ayrim holatlarda almashtirish talabi bir oy ichida qondirilishi kerak.
Shuning uchun:
“Servisda tekshiryapmiz”
degan gapni eshitganingizda, telefonni qachon topshirganingizni tasdiqlovchi hujjatni olib qolish muhim.
Telefonni bepul ta’mirlash mumkinmi?
Agar telefondagi nuqson kafolat muddati davomida aniqlangan bo‘lsa va tegishli shartlar mavjud bo‘lsa, nuqsonni bepul bartaraf etish talabi qo‘yilishi mumkin.
Qonunda sotuvchi tomonidan kafolat davrida aniqlangan nuqsonlarni 20 kun ichida, ishlab chiqaruvchi tomonidan esa 10 kun ichida bepul bartaraf etish tartibi nazarda tutilgan.
Bu yerda muhim jihat bor:
telefonni qayerda ta’mirlash kerakligi ham muhim.
Shuning uchun sotuvchidan yoki ishlab chiqaruvchining vakolatli servisidan foydalanish ma’qul.
“O‘zingiz buzibsiz” desa nima qilish kerak?
Mana shu gap ko‘plab xaridorlarni qiynaydi.
Telefon ishlamay qoldi.
Sotuvchi esa:
“Tushirib yuborgansiz”
yoki
“Suv tekkan”
deyapti.
Bunday vaziyatda gap bilan tortishishdan ko‘ra, telefonning holatini aniqlash va tegishli tekshiruv natijasini hujjatlashtirish muhim.
Agar sotuvchi nuqson iste’molchining aybi bilan yuzaga kelganini ta’kidlasa, xaridor ham o‘z pozitsiyasini hujjatlar va dalillar bilan himoya qilishi mumkin.
Shuning uchun telefonni topshirayotganda qabul qilish dalolatnomasi yoki boshqa tasdiqlovchi hujjatni so‘rang.
Telefonni ta’mirlashga berganda nimalarni yozdirib olish kerak?
Bu juda muhim.
Telefonni servisga topshirdingiz.
Shunchaki:
“Telefoningizni qoldiring, ko‘rib chiqamiz”
degan gap bilan chiqib ketmang.
Imkon qadar hujjatda:
-
telefon modeli;
-
IMEI yoki qurilmani aniqlovchi ma’lumot;
-
tashqi holati;
-
aniqlangan nuqson;
-
komplektatsiyasi;
-
topshirilgan sana;
-
qabul qilgan tashkilot yoki servis nomi
ko‘rsatilganiga e’tibor bering.
Masalan, telefonning ekrani tirnalmagan bo‘lsa, topshirish vaqtida uning tashqi holati qayd etilgani keyinchalik foyda berishi mumkin.
Chek yo‘q bo‘lsa, hammasi tugadimi?
Yo‘q, bunday xulosa qilishga shoshilmaslik kerak.
Chek — xaridni tasdiqlash uchun juda muhim hujjat.
Ammo xaridor telefonni aynan shu sotuvchidan olganini boshqa dalillar bilan ham tasdiqlashga harakat qilishi mumkin.
Masalan:
elektron chek, bank to‘lovi, buyurtma ma’lumotlari, kafolat hujjati yoki boshqa xaridga oid ma’lumotlar.
Shuning uchun chekni olgan bo‘lsangiz, uni tashlab yubormang.
Qimmat telefon uchun xarid hujjatlarini alohida saqlab qo‘yish foydali.
Telefonni ta’mirlashga berganda kafolat muddati nima bo‘ladi?
Qonunda tovardagi nuqsonlarni bartaraf etish talab qilingan davrda iste’molchining telefondan foydalana olmagan muddati hisobga olinishi va kafolat muddatining tegishli ravishda uzaytirilishi nazarda tutilgan.
Shuning uchun telefonni servisga qachon topshirganingiz va qachon qaytarib berilganini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlab qo‘ying.
Bu ma’lumotlar keyinchalik muhim bo‘lishi mumkin.
Telefon ta’mirda bo‘lsa, o‘rniga boshqa telefon berilishi kerakmi?
Bu masala tovar turiga va qonunchilikdagi tegishli qoidalarga bog‘liq.
Qonunda uzoq muddat foydalaniladigan ayrim tovarlarni ta’mirlash davrida iste’molchining talabiga binoan foydalanish uchun shunday tovarni berish bo‘yicha qoidalar mavjud, biroq ayrim tovarlar bundan mustasno bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun:
“Telefonni ta’mirga berdim, darhol yangi telefon berishlari shart”
degan umumiy xulosani har bir vaziyatga qo‘llash to‘g‘ri emas.
Aniq holatda telefonning turi, kafolat shartlari va amaldagi tartibni tekshirish kerak.
Telefonni qaytarib, pulni olish mumkinmi?
Agar telefon nuqsonli bo‘lsa, qonunda ayrim holatlarda shartnomani bekor qilish va yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish huquqi nazarda tutilgan.
Masalan, sotuvchi nuqsonni bartaraf etish yoki tovarni almashtirish bo‘yicha qonunda nazarda tutilgan talablarni bajarmasa, iste’molchi boshqa huquqlaridan foydalanishi mumkin.
Lekin bu yerda muhim farq bor:
“Telefon menga yoqmadi”
degan sabab bilan
“Telefonda nuqson aniqlandi”
degan holat bir xil emas.
Shuning uchun telefonni qaytarish masalasida sabab va holatni to‘g‘ri ajratish kerak.
Telefonni o‘zingiz buzib qo‘ysangiz-chi?
Masalan:
-
telefon yerga tushdi;
-
ekrani sindi;
-
suvga tushib ketdi;
-
noto‘g‘ri zaryadlovchi ishlatildi;
-
qurilma ochilib, mustaqil ta’mir qilindi.
Bunday vaziyatda muammo ishlab chiqarish nuqsonidan emas, foydalanish shartlarining buzilishidan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun xaridor telefonning foydalanish qoidalariga amal qilishi kerak.
Kafolat huquqidan foydalanish uchun telefonni o‘zboshimchalik bilan ochib-ta’mirlashdan saqlanish ayniqsa muhim.
Sotuvchi muammoni hal qilmasa nima qilish kerak?
Eng muhimi — hamma gapni og‘zaki qoldirmang.
Avval sotuvchiga murojaat qiling.
Agar muammo hal bo‘lmasa, yozma talab berish mumkin.
Talabda:
-
telefon qachon va qayerdan olingani;
-
qanday nuqson aniqlangani;
-
qanday talab qo‘yilayotgani;
-
ilova qilinayotgan hujjatlar
ko‘rsatilishi mumkin.
Ariza yoki talabning bir nusxasini o‘zingizda qoldiring.
Imkon qadar uni qabul qilib olganini tasdiqlovchi dalilni ham saqlang.
Huquqingiz buzilsa qayerga murojaat qilish mumkin?
Agar sotuvchi bilan masalani hal qilishning iloji bo‘lmasa, iste’molchi o‘zining buzilgan huquqlari va qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlarini himoya qilish uchun vakolatli davlat organlariga yoki sudga murojaat qilish huquqiga ega.
Bunda telefonning:
cheki, kafolat taloni, servis xulosasi, yozishmalar, to‘lov ma’lumotlari va boshqa hujjatlarni
saqlab qo‘yish juda muhim.
Telefon xarid qilganda 8 ta oddiy qoida
Yangi telefon olayotganda keyingi muammolarning oldini olish uchun:
1. Chekni oling.
2. Kafolat shartlarini o‘qing.
3. Telefonning tashqi holatini tekshiring.
4. IMEI va qurilma ma’lumotlarini solishtiring.
5. Komplektatsiyani tekshiring.
6. Telefonni imkon qadar sotib olish vaqtidayoq tekshirib ko‘ring.
7. Xarid hujjatlarini saqlang.
8. Telefon buzilsa, uni o‘zingiz ochib ta’mirlashga shoshilmang.
Xulosa
Telefon buzilganda xaridorning eng katta xatosi — “endi nima qilaman?” deb qo‘l siltab qo‘yish.
Avvalo xarid hujjatlarini yig‘ing, nuqsonni qayd eting va sotuvchiga murojaat qiling.
Agar telefonning nuqsoni xarid vaqtida aytilmagan bo‘lsa, qonunchilikda iste’molchiga almashtirish, bepul ta’mirlash, narxni kamaytirish yoki ayrim holatlarda shartnomani bekor qilish kabi huquqlar berilgan.
Eng muhimi — barcha murojaatlarni imkon qadar hujjatlashtiring.
Telefon buzildi — huquqlaringiz ham “o‘chib qolmaydi”.
Chekni saqlang, kafolatni biling va muammo chiqsa, masalani og‘zaki gap bilan emas, hujjat bilan hal qilishga harakat qiling.
