Uy-joy xaridi — katta mablag‘ va uzoq muddatli majburiyatni talab qiladigan muhim qarorlardan biri. Ayniqsa, yangi qurilgan uyni sotib olayotganda faqat uning narxi, ta’miri yoki joylashuviga emas, hujjatlari va quruvchining majburiyatlariga ham e’tibor qaratish kerak.
Xo‘sh, yangi uy sotib olayotganda nimalarni tekshirish lozim?
1. Quruvchini o‘rganing
Avvalo, uy-joyni taklif qilayotgan qurilish kompaniyasi haqida ma’lumot to‘plang.
Kompaniyaning avvalgi loyihalari, faoliyati, qurilish tajribasi va obyektlari bo‘yicha ma’lumotlarni tekshirish foydali. Quruvchi bilan bog‘liq sud nizolari yoki xaridorlarning murojaatlari mavjud bo‘lsa, ularga ham e’tibor qaratish mumkin.
2. Qurilish uchun hujjatlarni tekshiring
Uy qurilayotgan yer uchastkasining huquqiy maqomi va qurilish uchun zarur hujjatlar mavjudligini aniqlash muhim.
Faqat sotuvchining og‘zaki va’dalariga tayanmasdan, tegishli hujjatlarni ko‘rish kerak.
Qurilishning qonuniy asoslari bo‘lmasa, keyinchalik uy-joyni rasmiylashtirish bilan bog‘liq muammolar yuzaga kelishi mumkin.
3. Shartnomani imzolashga shoshilmang
Uy xarid qilish bo‘yicha shartnomani diqqat bilan o‘qib chiqmasdan imzolash tavsiya etilmaydi.
Shartnomada uy yoki xonadonning manzili, maydoni, narxi, to‘lov tartibi, topshirish muddati, tomonlarning huquq va majburiyatlari hamda shartnomani bekor qilish shartlari aniq ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak.
Tushunarsiz bandlar bo‘lsa, ularni mutaxassis bilan maslahatlashib olish mumkin.
4. Xonadonning maydonini aniqlang
Reklamada ko‘rsatilgan maydon bilan yakuniy kadastr ma’lumotlaridagi maydon o‘rtasida farq bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun shartnomada maydon qanday hisoblanishi va qurilish yakunlangach maydon o‘zgarsa, qayta hisob-kitob qanday amalga oshirilishi ko‘rsatilganini tekshirish kerak.
5. To‘lov tartibiga e’tibor bering
Uy narxi, boshlang‘ich to‘lov, bo‘lib-bo‘lib to‘lash shartlari va boshqa xarajatlarni oldindan hisoblab chiqing.
Agar to‘lov bank krediti yoki ipoteka orqali amalga oshirilsa, kredit shartlari, foiz stavkasi, komissiyalar va yakuniy to‘lov miqdorini ham alohida hisobga olish lozim.
Barcha to‘lovlarni tasdiqlovchi hujjatlarni saqlab qo‘ying.
6. Uyni topshirish muddatini yozma ravishda belgilang
“Uy tez orada topshiriladi” degan og‘zaki va’daga tayanish o‘rniga, xonadonni topshirishning aniq muddati shartnomada ko‘rsatilganiga ishonch hosil qilish kerak.
Shuningdek, quruvchi belgilangan muddatni buzgan taqdirda tomonlarning javobgarligi qanday bo‘lishi ham shartnomada aks etishi muhim.
7. Xonadonni qabul qilishda shoshilmang
Uy topshirilayotgan paytda xonadonni diqqat bilan ko‘zdan kechiring.
Devor va shiftlar, pol, eshik va derazalar, elektr tarmog‘i, suv va kanalizatsiya tizimi, isitish tizimi hamda boshqa jihozlarning holatini tekshirish kerak.
Aniqlangan kamchiliklarni qabul qilish-topshirish hujjatida qayd etish maqsadga muvofiq.
8. Kafolat shartlarini biling
Yangi xonadonda qurilish yoki ta’mirlash bilan bog‘liq nuqsonlar keyinchalik ham aniqlanishi mumkin.
Shu sababli quruvchi tomonidan beriladigan kafolat muddati va kafolat doirasida qanday kamchiliklar bartaraf etilishi haqida oldindan ma’lumot oling.
Kafolat shartlarini yozma ravishda saqlab qo‘yish muhim.
9. Kommunal xizmatlar va infratuzilmani tekshiring
Xonadonning o‘zi bilan birga yangi uy joylashgan hududdagi infratuzilma ham muhim.
Elektr energiyasi, ichimlik suvi, kanalizatsiya, gaz yoki boshqa kommunal xizmatlarning mavjudligi va ulanish holatini aniqlang.
Shuningdek, avtomobil turargohi, lift, bolalar maydonchasi, yo‘l va boshqa umumiy foydalanish joylarining holatiga ham e’tibor berish mumkin.
10. Barcha hujjatlarni saqlang
Uy xarid qilish jarayonida tuzilgan barcha hujjatlarni bir joyda saqlash kerak.
Jumladan:
— shartnoma;
— to‘lovni tasdiqlovchi hujjatlar;
— qabul qilish-topshirish dalolatnomasi;
— kafolat hujjatlari;
— quruvchi bilan yozishmalar;
— kadastr va boshqa tegishli hujjatlar.
Bu hujjatlar kelgusida uy-joy bilan bog‘liq masalalarda o‘z huquqlaringizni himoya qilish uchun kerak bo‘lishi mumkin.
Uy xaridida eng muhim jihat — hujjat
Yangi uy sotib olishda chiroyli reklama, qulay joylashuv yoki arzon narxning o‘zi yetarli emas. Quruvchining huquqiy maqomi, qurilish hujjatlari, shartnoma shartlari, to‘lov tartibi va xonadonning yakuniy holatini tekshirish muhim.
Uy sotib olishdan oldin hujjatlarni tekshirishga sarflangan vaqt keyinchalik yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan katta muammolarning oldini olishi mumkin.
